İsrail'in Lübnan'a yönelik olası bir askeri harekatı ve buna karşı İran'ın doğrudan müdahale tehdidi, Orta Doğu'da yeni bir stratejik denklem yaratma potansiyeli taşıyor. Önümüzdeki 72 saat, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun, dönemin ABD Başkanı Donald Trump tarafından desteklenen barış sürecini raydan çıkarıp çıkarmayacağını netleştirecek. Kaynaklar, İran'ın ilk kez İsrail'in Lübnan'a saldırması halinde doğrudan misilleme yapacağı bir döneme girildiğini belirtiyor.
Gelişmenin Arka Planı
İsrail ile Hizbullah arasında Lübnan sınırında artan gerginlik, son haftalarda askeri hazırlıkların tırmanmasına neden oldu. İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF), kuzey sınırında takviye yaparken, İran destekli Hizbullah da olası bir İsrail saldırısına karşı hazırlıklarını sürdürüyor. İran'ın İsrail'e doğrudan saldırı tehdidi, Tahran'ın bölgedeki vekil güçler aracılığıyla çalışma stratejisinden belirgin bir ayrılışı temsil ediyor. Trump'ın “Yüzyılın Anlaşması” olarak adlandırılan barış planı, aslında Filistin sorununa iki devletli bir çözüm öngörüyor ancak birçok analist bu planın İsrail için oldukça cömert olduğunu belirtiyor. Netanyahu'nun koalisyon hükümeti, bu planı memnuniyetle karşılamış ancak daha geniş bir bölgesel barış için gerekli olan ivmeyi kendi siyasi çıkarları için kullanıp kullanmadığı sorgulanıyor.
İran'ın yeni tutumu, yalnızca askeri değil, aynı zamanda diplomatik bir sinyal. Tahran yönetimi, “direniş ekseni”nin baş aktörü olarak, İsrail'in Lübnan'a saldırması durumunda karşılıklı saldırıların daha da genişleyebileceği uyarısında bulunuyor. Öte yandan İsrail'i doğrudan vurma ihtimali, İran için stratejik bir sıçrama anlamına geliyor. Bu gelişmeler, Suriye'de İran güçlerine yönelik İsrail saldırıları ve İran'ın nükleer programına ilişkin artan endişeler bağlamında daha da kritik hale geliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin arabuluculuk çabaları uzun süredir İsrail-Filistin barışına odaklanmış olsa da, iç siyasi kalkışmalar ve diğer küresel krizler bu konuyu gölgede bırakmıştı. Trump yönetiminin bölgedeki İran karşıtı koalisyonu güçlendirme çabaları, İsrail ile birçok Arap ülkesi arasında normalleşme anlaşmaları sağlamıştı. Ancak bu anlaşmalar, Filistin sorununu arka plana itmekle eleştiriliyor. İsrail'in olası bir saldırısı, sadece Lübnan'ı değil, tüm bölgeyi ateşe atabilir. İran'ın doğrudan müdahalesi halinde Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerin de gerilime sürüklenmesi kaçınılmaz görünüyor. Rusya ve Çin gibi ülkeler, bölgedeki çıkarları nedeniyle gelişmeleri yakından izliyor. Avrupa Birliği ise diplomatik bir çözüm çağrısı yaparken, çatışmanın genişlemesi halinde bir göç dalgası riskiyle karşı karşıya kalabilir.
Netanyahu'nun iç siyasetteki zor durumu da bu hamleleri etkiliyor. Yolsuzluk suçlamalarıyla yargılanan lider, kamuoyunun dikkatini dış tehditlere çevirerek siyasi ömrünü uzatmaya çalışmakla suçlanıyor. Ancak böyle bir savaş, İsrail ekonomisine ciddi maliyetler getireceği gibi uluslararası alanda da yalnızlaşmasına neden olabilir. Analistler, Netanyahu'nun Trump'ın barış planını kendi siyasi hedefleri için kullanırken, aynı zamanda İran tehdidini abartarak Batı'dan destek almaya çalıştığını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişmeler Türkiye'nin çok boyutlu dış politikasını yakından ilgilendiriyor. İran ile İsrail arasında olası bir sıcak çatışma, Türkiye'yi güney sınırlarında istikrarsızlıkla karşı karşıya bırakabilir. Türkiye, Filistin davasını destekleyen açıklamaları ve İsrail ile bozulan ilişkileri nedeniyle, iki devletli çözüme bağlılığını sürdürüyor. Ancak İran'ın doğrudan müdahale tehdidi, Türkiye'nin bölgedeki nüfuz alanlarını da etkileyebilir. Türkiye, Kafkaslar ve Orta Doğu'da dengeleri değiştirecek böyle bir çatışmada, hem güvenlik risklerini yönetmek hem de ekonomik çıkarlarını korumak zorunda kalacak. Doğal gaz ve enerji hatlarının kesintiye uğraması, Türkiye'nin enerji arz güvenliği açısından kritik. Ayrıca Suriye'deki askeri varlığı da tehdit altına girebilir.
