İsrail Parlamentosu Knesset’in bu hafta onayladığı yeni bir yasa, Doğu Kudüs’teki Filistin eğitim sistemini fiilen ortadan kaldırmayı hedefliyor. Yasanın amacı, 1967’den bu yana İsrail işgali altındaki Doğu Kudüs’te Filistin Yönetimi’nin kontrolündeki okulların kapatılmasını sağlamak. Bu okullarda yaklaşık 150 bin Filistinli öğrenci eğitim görüyor. Yasa, Filistin Yönetimi’nin Doğu Kudüs’teki eğitim faaliyetlerini “terör faaliyeti” olarak tanımlıyor ve bu okullara yönelik cezai yaptırımlar öngörüyor. İsrail güvenlik güçleri, yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte okulları kapatma ve eğitimcileri tutuklama yetkisine sahip olacak.
Yasanın arka planı ve içeriği
Yasa, İsrail’in aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir tarafından hazırlandı. Ben-Gvir, Doğu Kudüs’teki Filistin eğitim kurumlarının “teröre teşvik” olduğunu iddia ediyor. Ancak Filistinli yetkililer, bu yasanın Doğu Kudüs’teki Filistin varlığını tamamen silmeyi amaçlayan bir etnik temizlik politikasının parçası olduğunu belirtiyor. Doğu Kudüs’teki Filistin okulları, İsrail’in 1967’de bölgeyi işgal etmesinden sonra Filistin Yönetimi tarafından finanse ediliyordu. İsrail, uzun süredir bu okulların kapatılması için baskı yapıyordu. Yeni yasa, bu okulların kapatılmasını hukuki bir temele oturtuyor. Ayrıca yasa, Filistin Yönetimi’ne ait herhangi bir eğitim materyalinin dağıtılmasını da yasaklıyor.
Yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte, Doğu Kudüs’teki Filistinli öğrenciler eğitim hakkından mahrum kalma riskiyle karşı karşıya. BM verilerine göre, Doğu Kudüs’te yaşayan yaklaşık 400 bin Filistinlinin yüzde 40’ı 18 yaşın altında. Bu öğrencilerin büyük kısmı, Filistin Yönetimi’ne bağlı okullarda okuyor. Yasanın uygulanması halinde, bu okulların yerine İsrail eğitim sistemi getirilecek. Ancak İsrail eğitim sistemi İbranice eğitim veriyor ve Filistinli öğrencilerin kültürel kimliklerini reddediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Yasa, uluslararası toplumda geniş tepki çekti. Birleşmiş Milletler, yasanın uluslararası hukuka aykırı olduğunu ve Filistinlilerin eğitim hakkını ihlal ettiğini açıkladı. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Sözcüsü Nabila Massrali, “Bu yasa, iki devletli çözümü baltalamaktadır. Doğu Kudüs’teki Filistin okullarının kapatılması, bölgede zaten gergin olan durumu daha da kötüleştirecektir” dedi. ABD ise İsrail’in bu adımına karşı çıkarak, eğitimin temel bir insan hakkı olduğunu vurguladı.
Filistin Yönetimi Başkanı Mahmud Abbas, yasayı “soykırım girişimi” olarak nitelendirerek uluslararası toplumu müdahale etmeye çağırdı. Hamas da yasayı kınadı. Bölgedeki diğer Arap ülkeleri, özellikle Ürdün ve Mısır, İsrail’in bu hamlesinin barış sürecini olumsuz etkileyeceğini belirtti. İsrail’in bu yasası, aynı zamanda İsrail-Filistin çatışmasının en hassas noktalarından biri olan Kudüs’ün statüsünü yeniden tartışmaya açıyor. Uluslararası toplum, Doğu Kudüs’ü işgal altındaki Filistin toprağı olarak kabul ediyor ve İsrail’in buradaki tek taraflı adımlarını yasadışı sayıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasını uzun süredir desteklemekte ve Doğu Kudüs’ün Filistin’in başkenti olduğunu savunmaktadır. Bu yasa, Türkiye’nin Kudüs konusundaki tutumunu daha da güçlendirebilir. Cumhurbaşkanı Erdoğan daha önce de İsrail’in Filistinlilere yönelik uygulamalarını eleştirmişti. Yasanın uygulanması halinde Türkiye, BM nezdinde girişimlerde bulunabilir veya İsrail’e yönelik diplomatik yaptırımları artırabilir. Bölgesel olarak bu gelişme, Türkiye’nin İsrail ile olan zaten gergin ilişkilerini daha da karmaşık hale getirebilir. Ayrıca, Doğu Kudüs’teki Filistinlilerin eğitim hakkının gasp edilmesi, Türk kamuoyunda da tepki yaratacak ve hükümeti harekete geçmeye zorlayacaktır.
