ABD ve İran arasındaki gerilim yeni bir boyuta taşındı. ABD kuvvetleri, Basra Körfezi'nde beş İran petrol tankerini vurdu. İran ise Ürdün'de bulunan Amerikan üssüne misilleme saldırısı düzenledi. Karşılıklı saldırıların ardından Brent petrolün varil fiyatı 100 dolara yaklaşarak piyasalarda endişe yarattı. Olay, Washington ile Tahran arasında aylardır süren düşük yoğunluklu çatışmanın en ciddi tırmanması olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD Donanması'na ait savaş uçakları, Basra Körfezi'nin uluslararası sularında seyreden beş İran petrol tankerine füze saldırısı düzenledi. Pentagon'dan yapılan açıklamada, tankerlerin İran Devrim Muhafızları'na bağlı unsurlarca korunduğu ve bölgedeki ABD güçlerine yönelik tehdit oluşturduğu iddia edildi. Saldırıda tankerlerde büyük hasar meydana geldiği, can kaybı olup olmadığının henüz netleşmediği bildirildi.
Olaydan saatler sonra İran, Ürdün'ün kuzeyinde bulunan Amerikan askeri üssüne balistik füze ve insansız hava araçlarıyla saldırı düzenledi. İran Devrim Muhafızları, saldırının "Amerikan saldırganlığına karşı meşru müdafaa" olduğunu açıkladı. Ürdün hükümeti ise saldırıyı kınayarak ülkesinin çatışmanın tarafı olmadığını vurguladı. ABD Savunma Bakanlığı, üsse yönelik saldırıda maddi hasar oluştuğunu, personelin büyük bölümünün önceden tahliye edildiğini duyurdu.
Bu gelişmeler, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları sıkılaştırması ve İran'ın nükleer programını hızlandırması sonrası artan gerilimin son halkası. Son altı ayda Hürmüz Boğazı'nda çok sayıda tanker olayı yaşanmış, her iki taraf da karşılıklı suçlamalarda bulunmuştu. Uluslararası toplum, taraflara itidal çağrısı yaparken, BM Güvenlik Konseyi'nin acil toplanması gündemde.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Basra Körfezi, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir su yolu. Tankerlere yapılan saldırılar, küresel enerji güvenliğini doğrudan tehdit ediyor. Brent petrolü, haberlerin ardından yüzde 4'ten fazla artışla 99,50 dolara kadar yükseldi. Analistler, çatışmanın daha da tırmanması halinde petrol fiyatlarının 120 doları aşabileceği uyarısında bulunuyor. ABD Başkanı, saldırıların ardından yaptığı açıklamada "İran'ın provoke edici eylemlerine göz yummayacağız" dedi. İran Dini Lideri ise "ABD'nin her saldırısına misliyle karşılık verilecek" tehdidinde bulundu.
NATO ve Avrupa Birliği, artan gerilimden duydukları endişeyi dile getirerek diplomatik çözüm çağrısı yaptı. Rusya ve Çin, taraflara itidal tavsiye ederken, ABD'nin eylemlerini eleştirdi. Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkeleri ise sessizliğini koruyor. Uzmanlar, çatışmanın vekil güçler üzerinden Lübnan, Yemen ve Irak'a yayılabileceği uyarısında bulunuyor. İran'ın nükleer anlaşmadan çekilmesi ve uranyum zenginleştirmeyi yüzde 60'a çıkarması, Batı başkentlerinde alarm zillerini çaldırmış durumda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak petrol fiyatlarındaki ani yükselişten olumsuz etkilenecek. Cari açık ve enflasyon üzerindeki baskı artabilir. Ayrıca İran ile komşu olan Türkiye, olası bir geniş çaplı çatışmada sınır güvenliği ve mülteci akını riskiyle karşı karşıya kalabilir. Ankara, şimdiye kadar taraflara itidal çağrısı yapmakla yetindi. Ancak çatışmanın uzaması, Türkiye'nin enerji arz güvenliğini ve bölgesel istikrarı daha fazla tehdit edebilir.
