İsrail, ABD ile İran arasında son haftalarda tırmanan gerilimin yarattığı stratejik belirsizlikte sıkışmış durumda. İsrailli yetkililer, Tahran’ın nükleer programı ve bölgesel milis güçleri aracılığıyla İsrail’e yönelttiği tehditleri sona erdirmeyen herhangi bir anlaşmanın, tam ölçekli bir savaştan daha tehlikeli olduğunu düşünüyor. Bu nedenle İsrail yönetimi, Washington’un İran’a karşı izleyeceği yolu beklerken, bir yandan da askeri seçenekleri masada tutuyor.
Stratejik İkilem: Anlaşma mı, Savaş mı?
İsrail istihbarat ve savunma kaynaklarına göre, mevcut durumda üç ana senaryo öne çıkıyor: ABD’nin İran’la diplomatik bir anlaşmaya varması, askeri bir çatışma ya da mevcut gerilimin kontrollü bir şekilde sürdürülmesi. İsrailli yetkililer, ilk senaryoya şüpheyle yaklaşıyor. Zira geçmişteki nükleer müzakerelerin, İran’ın uranyum zenginleştirme kapasitesini sınırlamadığını ve bölgesel milis güçlerini beslemeye devam ettiğini savunuyorlar. Özellikle 2015’teki Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) sonrası İran’ın balistik füze programını hızlandırması ve Yemen’deki Husiler, Lübnan’daki Hizbullah ve Suriye’deki İran destekli gruplar üzerinden İsrail’e yönelik tehdidi artırması, İsrail’de bu anlaşmalara karşı derin bir güvensizlik yaratmış durumda.
İkinci senaryo olan askeri çatışma ise İsrail için daha kabul edilebilir görünüyor. Ancak bu, beraberinde yüksek riskleri getiriyor. İran’ın nükleer tesislerine düzenlenecek bir operasyon, bölgesel bir savaşa dönüşme potansiyeli taşıyor. Yine de İsrailli stratejistler, kısa süreli ve hedef odaklı bir askeri müdahalenin, uzun vadeli bir anlaşmanın yaratacağı belirsizlikten daha az tehlikeli olduğunu düşünüyor. Üçüncü senaryo ise mevcut durumun devamı: Ne tam savaş ne de kapsamlı bir barış. Bu “limbo” hali, İsrail’in kaynaklarını sürekli teyakkuzda tutmasını gerektiriyor ve ekonomik ile sosyal maliyetleri artırıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-İran gerilimi, sadece ikili ilişkileri değil, tüm Ortadoğu dengelerini etkiliyor. İsrail, ABD’nin İran’a karşı askeri güç kullanma iradesini test ediyor. Washington yönetiminin diplomatik kanalları zorlaması, İsrail’i endişelendiriyor çünkü bu, Tahran’a zaman kazandırabilir. Öte yandan, İran’ın nükleer dosyadaki ilerlemesi, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) son raporlarında zenginleştirilmiş uranyum stoklarının arttığını göstermesiyle daha da kritik hale geliyor.
Bölgesel boyutta, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri de İran’ın nükleer programından endişe duyuyor. Ancak bu ülkeler, son yıllarda Tahran’la diplomasiyi tercih ederek İsrail’den farklı bir yol izliyor. İsrail, bu ayrışmanın kendisini yalnızlaştırabileceğinin farkında. Öte yandan, Rusya’nın Ukrayna savaşı nedeniyle Ortadoğu’daki angajmanının azalması, ABD’nin bölgedeki liderliğini daha da belirleyici kılıyor. İsrail, ABD’nin İran konusunda kararlı bir duruş sergilemesini bekliyor, ancak Washington’un iç siyasi bölünmeleri ve Çin’e odaklanması, bu beklentiyi zora sokuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran gerilimi ve İsrail’in bu krizdeki konumu, Türkiye’nin güvenlik ve dış politika dengelerini doğrudan etkiliyor. Türkiye, İran’la enerji ticareti ve sınır güvenliği konularında iş birliği yaparken, aynı zamanda İsrail’le son dönemde normalleşme adımları atıyor. Olası bir İsrail-İran çatışması, Türkiye’nin kuzey Irak ve Suriye’deki askeri varlığını ve enerji hatlarını tehdit edebilir. Ayrıca, İran’a yönelik yaptırımların sıkılaşması, Türkiye’nin doğalgaz ve petrol ithalatında alternatif kaynak arayışını hızlandırabilir. Türkiye, bu krizde hem Batı ittifakıyla uyumlu hareket etmek hem de komşusu İran’la ilişkilerini sürdürmek arasında hassas bir denge kurmak zorunda. Bölgedeki gerilimin artması, Türkiye’nin arabuluculuk rolünü güçlendirse de, aynı zamanda güvenlik risklerini de beraberinde getiriyor.
