İsrail işgal güçleri, işgal altındaki Batı Şeria'da sınav döneminde Filistinli öğrencilere yönelik gözaltı operasyonlarını önemli ölçüde artırdı. Middle East Eye’ın canlı blogunda yer alan bilgilere göre, son haftalarda özellikle lise ve üniversite öğrencileri, final sınavlarına hazırlandıkları sırada evlerinden veya okullarından alıkonuluyor. İnsan hakları örgütleri, bu uygulamanın eğitim hakkını ihlal ettiğini ve psikolojik baskı yarattığını belirtiyor. Gözaltına alınan öğrencilerin çoğu, herhangi bir suçlamayla karşılaşmadan haftalarca alıkonuluyor veya idari gözaltı statüsüyle tutuluyor. Filistinli yetkililer, İsrail’in bu hamlesini “sistematik bir sindirme politikası” olarak nitelendiriyor.
Gelişmenin arka planı: İsrail'in gözaltı politikaları ve sınav dönemi hedefi
İsrail ordusu, Batı Şeria'da “güvenlik operasyonları” kapsamında düzenli olarak Filistinlileri gözaltına alıyor. Ancak son dönemde bu operasyonların sınav dönemine denk getirilmesi dikkat çekiyor. İnsan hakları gruplarına göre, İsrail güçleri özellikle sınav haftalarında yüzlerce öğrenciyi sorgulamak üzere alıkoyuyor. Örneğin, Ramallah yakınlarındaki El-Bireh kentinde onlarca lise öğrencisi, matematik sınavına girecekleri sabah evlerinden alındı. Öğrencilerin aileleri, çocuklarının eğitimlerinin kesintiye uğradığını ve psikolojik travma yaşadıklarını ifade ediyor. Filistin Eğitim Bakanlığı, sınav takviminin değiştirilmesini gündeme alırken, Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) konuya ilişkin endişelerini dile getirdi.
İsrail makamları ise operasyonların sadece “güvenlik ihtiyaçları” doğrultusunda yapıldığını, sınav döneminin hedef alınmadığını savunuyor. Ancak Filistinli avukatlar, gözaltı kararlarının çoğunun “idari gözaltı” adı verilen, sınırsız süreli ve yargısız bir uygulamaya dayandığını belirtiyor. Bu uygulama, uluslararası hukuka göre olağanüstü haller dışında kullanılmaması gereken bir yöntem olarak tanımlanıyor. İsrail, 1967'den bu yana uyguladığı bu politikanın “terörle mücadele” için zorunlu olduğunu iddia ediyor. Ancak insan hakları örgütleri, bu yöntemin özellikle genç Filistinlileri hedef aldığını ve eğitim hakkını ihlal ettiğini vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Uluslararası toplumdan eleştiriler
Bu gelişme, yalnızca Filistin'de değil, uluslararası kamuoyunda da yankı uyandırdı. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Servisi, İsrail’e “sivil nüfusu, özellikle de çocukları hedef alan uygulamalardan kaçınma” çağrısı yaptı. ABD Dışişleri Bakanlığı ise “eğitimin kesintiye uğramaması” temennisinde bulunmakla yetindi. Filistin yönetimi, konuyu Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne taşımayı planlıyor. Bölgesel olarak, İsrail’in bu hamlesi, zaten gergin olan Batı Şeria'daki durumu daha da kötüleştirme riski taşıyor. Hamas ve İslami Cihad gibi gruplar, öğrencilerin gözaltına alınmasını “bir savaş nedeni” olarak nitelendirirken, İsrail'in eğitim sistemini çökertmeyi amaçladığını öne sürüyor.
Bu olay, aynı zamanda uluslararası hukuk bağlamında da tartışmaları beraberinde getiriyor. Cenevre Sözleşmeleri'nin çocukların korunmasına ilişkin maddeleri, işgal altındaki bölgelerde eğitimin kesintisiz devam etmesini şart koşuyor. İsrail’in bu kuralları ihlal ettiği yönündeki iddialar giderek artıyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) savcısı, Batı Şeria'daki duruma ilişkin incelemeleri sürdürürken, bu tür olayların savaş suçu kapsamında değerlendirilebileceği ifade ediliyor. Ancak İsrail, UCM’nin yargı yetkisini tanımadığını yineleyerek soruşturmaları reddediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Filistin meselesine verdiği diplomatik destek ve bölgedeki insani hassasiyeti açısından önem taşıyor. Türkiye, tarihsel olarak Filistinlilerin haklarını savunan bir politika izlemekte ve başta Kudüs olmak üzere işgal altındaki topraklardaki uygulamaları eleştirmektedir. Özellikle eğitim hakkının ihlali, Türk kamuoyunda da hassasiyet yaratmaktadır. Türkiye'nin bu konuda BM ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) nezdinde girişimlerde bulunması muhtemeldir. Ayrıca, Filistinli öğrencilere yönelik burs ve eğitim destek programları kapsamında, Türkiye'nin daha fazla öğrenciyi kabul ederek bu olumsuz etkileri hafifletme yönünde adımlar atması beklenebilir. Bölgesel istikrar açısından, bu tür gerilimlerin tırmanması, Türkiye'nin de dahil olduğu Doğu Akdeniz dengelerini etkileyebilir.
