NATO Parlamenterler Meclisi Zirvesi, 25-27 Kasım 2024 tarihlerinde İstanbul'da gerçekleştirildi. Zirveye katılan üye ülke parlamento başkanları ve temsilcileri, artan küresel tehditler karşısında kolektif güvenliğin güçlendirilmesi, savunma harcamalarının gayri safi yurt içi hasılanın (GSYİH) %2'sinin üzerine çıkarılması ve Ukrayna'ya askeri ve mali desteğin sürdürülmesi yönünde ortak bir bildiri yayımladı. Zirvede ayrıca uluslararası hukuka saygı, demokratik değerlerin korunması ve ittifak içi işbirliğinin derinleştirilmesi vurgulandı.
Zirvenin Arka Planı ve Ana Gündem Maddeleri
NATO Parlamenterler Meclisi, ittifakın parlamento boyutunu temsil eden ve üye ülkelerin milletvekillerini bir araya getiren bir kuruluştur. İstanbul Zirvesi, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırılarının devam ettiği, Orta Doğu'da gerilimin yüksek olduğu ve Çin'in askeri yükselişinin izlendiği bir dönemde toplandı. Zirvede ele alınan başlıca konular arasında savunma sanayi kapasitesinin artırılması, siber güvenlik tehditleri, enerji güvenliği ve dezenformasyonla mücadele yer aldı. Katılımcılar, NATO'nun caydırıcılık ve savunma duruşunun daha da güçlendirilmesi gerektiğinde hemfikir oldu.
Zirve sonunda yayımlanan bildiride, üye ülkelerin savunma harcamalarını GSYİH'nın %2'sinin üzerine çıkarma taahhüdü yinelenirken, bu hedefe ulaşamayan ülkelerin bir an önce gerekli adımları atması istendi. Bildiride ayrıca, Ukrayna'ya uzun vadeli askeri yardım ve eğitim desteği sağlanması, ülkenin NATO'ya entegrasyon yolunun açık tutulması çağrısı yapıldı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Tehditler ve İşbirliği
NATO zirvesinin İstanbul'da düzenlenmesi, Türkiye'nin ittifak içindeki stratejik konumunu bir kez daha öne çıkardı. Zirve sırasında yapılan ikili görüşmelerde, Doğu Akdeniz'deki enerji kaynaklarının paylaşımı, göç yönetimi ve terörle mücadele gibi bölgesel konular da ele alındı. Özellikle Yunanistan ve Türkiye arasındaki diyalog sürecine destek verildi.
Küresel bağlamda, NATO'nun Çin'in artan askeri faaliyetlerine karşı hazırlıklı olması gerektiği vurgulanırken, Hint-Pasifik bölgesindeki ortaklarla işbirliğinin geliştirilmesinin önemi üzerinde duruldu. Zirve, Avrupa güvenlik mimarisinin geleceği ve AB-NATO stratejik ortaklığının derinleştirilmesi konularında da önemli tartışmalara sahne oldu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İstanbul zirvesi, Türkiye'nin NATO içindeki merkezi rolünü ve savunma sanayiindeki yükselen kapasitesini teyit etmiştir. Toplantı, Türkiye'nin Ukrayna'ya desteği, Suriye'deki terör tehdidi ve Doğu Akdeniz'deki çıkarları gibi konularda ittifakla uyumlu mesajlar vermesine olanak sağlamıştır. Türkiye'nin savunma harcamaları şimdiden %2 hedefini aşmış durumdadır; ancak İsveç ve Finlandiya'nın NATO üyeliği gibi süreçlerdeki pozisyonu, ittifak içinde zaman zaman tartışma konusu olmaktadır. Bu zirve, Türkiye'nin müttefikleriyle diyaloğunu güçlendirerek güvenlik politikalarında daha etkin bir rol oynama potansiyelini ortaya koymuştur.
