İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi ile bir araya gelerek ikili ilişkileri ve bölgesel güvenlik meselelerini görüştü. Görüşmede ekonomik ve kültürel işbirliğinin yanı sıra Orta Doğu'daki güvenlik dinamikleri ele alındı. Ziyaret, Çin'in İran'ın askeri kapasitesini güçlendirdiğine dair raporların gölgesinde gerçekleşti.
Görüşmenin Arka Planı
İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi'yi Kudüs'teki Cumhurbaşkanlığı ofisinde kabul etti. Toplantıda ikili ticaret, teknoloji işbirliği ve kültürel değişim programları masaya yatırıldı. Herzog'un ofisinden yapılan açıklamaya göre, iki ülde arasındaki ekonomik ilişkilerin daha da geliştirilmesi konusunda mutabık kalındı. Ayrıca bölgesel güvenlik konularında görüş alışverişinde bulunuldu. Ancak görüşmenin en dikkat çekici yanı, Çin'in İran ile olan askeri işbirliğine dair son dönemde ortaya atılan iddialar oldu.
Son haftalarda Batılı istihbarat kaynakları, Çin'in İran'a gelişmiş silah sistemleri, insansız hava araçları ve füze teknolojisi sağladığı yönünde raporlar yayınladı. Bu raporlar, Çin'in Orta Doğu'daki artan etkisini ve İran ile olan stratejik ortaklığını gözler önüne seriyor. Çin, İran'ın en büyük ticari ortaklarından biri ve son yıllarda savunma alanında da işbirliğini derinleştirdiği biliniyor. İsrail ise bu gelişmeleri yakından takip ediyor.
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi'nin ziyareti, Pekin'in Orta Doğu'da artan diplomatik aktivitesinin bir parçası olarak görülüyor. Çin, geçtiğimiz yıl İran ve Suudi Arabistan arasındaki diplomatik normalleşme sürecinde arabuluculuk yapmıştı. Şimdi ise İsrail ile ilişkilerini güçlendirmeye çalışıyor. Wang Yi'nin ziyareti sırasında İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile de görüşmesi bekleniyordu ancak programa ilişkin net bir bilgi verilmedi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Çin'in İran ile askeri işbirliği, özellikle ABD ve İsrail tarafından endişeyle izleniyor. İran'ın nükleer programı ve bölgesel milis gruplara verdiği destek, İsrail'in güvenlik gündeminin merkezinde yer alıyor. Çin'in İran'a sağladığı teknolojik destek, İran'ın askeri kapasitesini artırarak bölgesel dengeyi değiştirebilir. Öte yandan Çin, İsrail ile ticari ilişkilerini de geliştirmek istiyor. İsrail'de birçok Çinli şirket teknoloji ve altyapı projelerinde yer alıyor. Ancak ABD'nin baskısı nedeniyle bazı hassas teknoloji transferlerinde sorunlar yaşanıyor.
Görüşmede ayrıca Gazze'deki durum ve insani yardımlar konusu da ele alındı. Çin, Filistin davasına verdiği desteği sürdürürken, İsrail ile de diyalog kanallarını açık tutmak istiyor. Wang Yi'nin ziyareti, Çin'in Orta Doğu'da dengeli bir politika izleme çabasının göstergesi. Ancak İran'a yönelik askeri desteğin gölgesinde, İsrail'in Çin'e olan güveni sarsılabilir. İsrail basını, görüşmede Herzog'un Çinli mevkidaşına İran'ın askeri güçlenmesine ilişkin endişelerini ilettiğini ancak somut bir taahhüt alamadığını yazdı.
Uzmanlara göre, Çin'in Orta Doğu'daki artan rolü, ABD'nin bölgedeki etkisini dengelemeyi amaçlıyor. Çin, ekonomik yatırımlar ve diplomatik arabuluculuk yoluyla bölgede nüfuz alanını genişletirken, İran ile olan ilişkisi Batı ile yaşadığı gerilimin bir parçası. İsrail ise hem ABD hem de Çin ile ilişkilerini yönetmeye çalışıyor. Ancak Çin'in İran'a yönelik politikası, İsrail-Çin ilişkilerinde bir kırılma noktası oluşturabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İsrail ile ilişkilerini normalleştirme sürecinde ve Çin ile de ekonomik işbirliğini geliştiriyor. Çin'in İran'a askeri desteği, Türkiye'nin bölgesel güvenlik dengeleri açısından dikkatle izlediği bir konu. Türkiye, İran ile komşu ve ticari ortak olmasının yanı sıra, Batı ile İran arasında denge gözetiyor. Çin'in Orta Doğu'daki artan etkinliği, Türkiye'nin bölgesel güç dengesinde yeni hesaplar yapmasını gerektirebilir. Özellikle İsrail-Çin yakınlaşması, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Orta Doğu politikalarını etkileyebilir. Türkiye, Çin'in İran'a yönelik askeri işbirliğinin bölgesel istikrara etkisini yakından takip etmeli ve diplomasi kanallarını açık tutmalıdır.
