İran'ın kuzeybatısındaki Kürt bölgesinde Sünni din adamı Mamosta Muhammed Nezhati'nin öldürülmesi, bölgede tansiyonu yükseltti. Devrim Muhafızları'nın yarı resmi haber ajansı Mehr'in çarşamba günü aktardığı açıklamaya göre, Nezhati'nin ölümünden "ayrılıkçı unsurlar" sorumlu tutuldu. Olayın tam yeri ve zamanına dair ayrıntı verilmezken, Tahran yönetiminin bölgedeki Kürt gruplara yönelik suçlamaları dikkat çekiyor.
Olayın Arka Planı ve Bölgedeki Gerilim
İran'ın Batı Azerbaycan, Kürdistan ve Kermanşah eyaletlerini kapsayan kuzeybatı bölgesi, uzun süredir Kürt siyasi ve silahlı grupların aktif olduğu bir alan. Bu bölgede faaliyet gösteren PDKİ (İran Kürdistan Demokrat Partisi) ve PJAK (Kürdistan Özgür Yaşam Partisi) gibi örgütler, zaman zaman İran güvenlik güçleriyle çatışıyor. Tahran, bu grupları "ayrılıkçı" ve "terörist" olarak nitelendiriyor ve zaman zaman Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi'ni bu gruplara destek vermekle suçluyor.
Sünni din adamları, İran'ın Şii ağırlıklı yönetim yapısı içinde zaman zaman baskı altında olduklarını belirtiyor. Nezhati gibi isimler, bölgedeki Kürt nüfusun dinî ve kültürel hakları için ses yükselten figürler arasında gösteriliyor. Ancak İran resmî makamları, suçlamaları reddederek güvenlik güçlerinin bölgede istikrarı sağlamak için mücadele ettiğini savunuyor.
Olayın ardından bölgede geniş çaplı bir operasyon başlatıldığı ve faillerin yakalanması için çalışma yürütüldüğü bildiriliyor. Mehr'in haberinde, Devrim Muhafızları'nın "ayrılıkçı grupların bölgede istikrarsızlık yaratma çabalarının sonuçsuz kalmayacağını" vurguladığı belirtildi. İranlı yetkililer sık sık Kürt bölgesindeki silahlı grupların "dış güçler tarafından desteklendiğini" iddia ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın kuzeybatısı, yalnızca Kürt grupların değil, aynı zamanda Azerbaycan ve Türkiye sınırına yakınlığı nedeniyle jeopolitik açıdan hassas bir bölge. Son yıllarda İran, İsrail ve ABD'yi bölgedeki Kürt grupları kışkırtmakla suçluyor. Tahran'ın bu suçlamaları, Batı ile yürütülen nükleer müzakereler ve bölgesel rekabet ortamında sık sık gündeme geliyor.
İran'da 2019 ve 2022'de yaşanan protestolar sırasında Kürt bölgeleri, güvenlik güçlerinin sert müdahalesiyle gündeme gelmişti. Bu olaylar, Tahran'ın Kürt meselesine yaklaşımını ve bölgedeki insan hakları ihlalleri iddialarını uluslararası kamuoyunun gündemine taşımıştı. Nezhati'nin ölümü, bu hassas dengede yeni bir kriz başlatabilir.
Uluslararası toplum, İran'daki dinî ve etnik azınlıkların durumunu yakından izliyor. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, zaman zaman İran'a azınlık hakları konusunda çağrıda bulunuyor. Ancak Tahran, bu eleştirileri "iç işlerine müdahale" olarak nitelendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın kuzeybatısındaki Kürt bölgesindeki istikrarsızlık, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, PKK ve uzantısı gruplarla mücadele kapsamında İran ile sınır güvenliği konusunda zaman zaman iş birliği yapıyor. Ancak İran'ın Kürt gruplara yönelik sert politikaları, bölgede yeni bir mülteci dalgası veya militan hareketliliği riskini artırabilir. Ayrıca Türkiye, İran'ın iç istikrarsızlığının enerji ticaretini ve bölgesel dengeleri etkilemesinden endişe ediyor. Nezhati olayı, Türkiye'nin İran ile yürüttüğü güvenlik diyalogunda hassas bir başlık olarak öne çıkabilir.
