İran ile savaşın bölgesel etkileri Irak ekonomisini derinden sarsıyor. Petrol ihracatının kesintiye uğraması, ithalat maliyetlerinin artması ve Irak dinarının değer kaybetmesi, ülkenin petrole ve yabancı mallara olan bağımlılığını gözler önüne seriyor. Irak, GSYH'sinin yarısından fazlasını ve devlet gelirlerinin %90'ından fazlasını petrol ihracatından sağlıyor. İran kaynaklı gerilim, hem Basra Körfezi'ndeki sevkiyat rotalarını hem de karayolu ticaretini olumsuz etkiliyor.
Ekonomik Bağımlılığın Kırılgan Yapısı
Irak, dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ülkelerinden biri olmasına rağmen, ekonomisi neredeyse tamamen petrol gelirlerine bağımlı durumda. Son yıllarda artan güvenlik sorunları ve siyasi istikrarsızlık, yatırımları caydırırken, altyapı yetersizlikleri nedeniyle rafine edilmiş ürünlerde ithalata yöneliyor. İran ile yaşanan gerilim, bu kırılgan yapıyı daha da belirgin hale getirdi.
İran'ın nükleer programı ve bölgesel etkisi nedeniyle artan gerilim, Irak'ın hem kuzeyindeki Kerkük-Ceyhan boru hattı hem de güneydeki Basra limanları üzerinden yapılan petrol ihracatını tehdit ediyor. Uluslararası piyasalarda petrol fiyatlarının yükselmesi, Irak'ın ihracat gelirlerini artırsa da, aynı zamanda ithal ettiği mal ve hizmetlerin maliyetini de yükseltiyor. Ülke, petrol gelirlerine bağımlı olduğu için, fiyat artışları bütçe açığını kapatmaya yetmiyor.
İthalat Maliyetleri ve Dinarın Değer Kaybı
Irak dinarı, son aylarda dolar karşısında hızla değer kaybediyor. Merkez Bankası'nın döviz satışlarını kısıtlaması ve piyasada dolar talebinin artması, resmi kur ile piyasa kuru arasındaki makasın açılmasına neden oluyor. Bu durum, ithal edilen gıda, ilaç ve temel tüketim maddelerinin fiyatlarını artırarak halkın alım gücünü düşürüyor. Özellikle düşük gelirli aileler, temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanıyor.
Irak hükümeti, fiyat artışlarını kontrol altına almak için çeşitli önlemler alsa da, yapısal sorunlar kısa vadede çözülemiyor. Ülkenin tarım ve sanayi sektörleri, savaşlar ve yatırım eksikliği nedeniyle yeterince gelişememiş durumda. Bu nedenle, neredeyse tüm tüketim malları ithal ediliyor. İran ile ticaretin azalması, Irak'ın alternatif tedarikçiler bulmasını gerektiriyor, ancak bu da maliyetleri artırıyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Irak'ın ekonomik sıkıntıları, Orta Doğu'nun genel istikrarını da etkiliyor. Ülke, İran ile Suudi Arabistan arasındaki denge politikası izlerken, ekonomik kriz sosyal huzursuzluk riskini artırıyor. 2019'daki protestolar, ekonomik sıkıntıların siyasi istikrarsızlığa dönüşebileceğini göstermişti. Irak, aynı zamanda ABD ve İran arasındaki gerilimde denge unsuru olmaya çalışıyor, ancak ekonomik bağımlılıklar bu dengeyi zorlaştırıyor.
Küresel petrol piyasaları açısından, Irak'ın üretimindeki olası bir kesinti, fiyatları daha da yükseltebilir. OPEC+ içinde Irak, önemli bir üretici konumunda. İran ile yaşanan gerilim, Irak'ın petrol ihracatını sekteye uğratırsa, dünya petrol arzında daralma yaşanabilir. Bu da başta Avrupa ve Asya olmak üzere enerji ithal eden ülkeleri olumsuz etkiler.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Irak, Türkiye'nin en önemli ticaret ortaklarından biri. İkili ticaret hacmi yıllık 20 milyar doları aşarken, Irak'a yapılan ihracat Türk ekonomisi için kritik. Irak'taki ekonomik daralma, Türk ihracatçılarını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Irak'ın kuzeyindeki petrol akışının kesintiye uğraması, Türkiye'nin enerji güvenliği açısından risk oluşturuyor. Ceyhan limanı üzerinden yapılan petrol ihracatı, Türkiye'nin transit gelirlerini de etkiler. Öte yandan, Irak'taki istikrarsızlık, PKK gibi terör örgütlerinin bölgede hareket alanını genişletebilir. Türkiye, Irak'ın ekonomik istikrarını destekleyerek hem ticari çıkarlarını koruyabilir hem de bölgesel güvenliğe katkı sağlayabilir.
