İran, bölgesel güvenlik konularını ele almak üzere Mekke Paktı ülkeleriyle “çok iyi” olarak nitelendirilen görüşmeler gerçekleştirdi. Görüşmeler, ABD, İran ve İsrail’in sekiz aydır devam eden savaşta çatışmaların yeniden başlayabileceği yönündeki uyarılarının ardından geldi. İran resmi haber ajansı IRNA’nın aktardığına göre, görüşmelerde bölgesel istikrar ve güvenlik işbirliği konuları ele alındı. Mekke Paktı, 2016 yılında Suudi Arabistan öncülüğünde kurulan ve Körfez ülkeleri ile bazı Arap ülkelerini bir araya getiren bir oluşum. İran’ın bu ülkelerle doğrudan görüşmesi, bölgesel gerilimin azaltılması açısından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Görüşmelerin Arka Planı
İran’ın Mekke Paktı ülkeleriyle yaptığı görüşmeler, bölgede artan gerginlik ortamında gerçekleşti. Sekiz aydır devam eden ve Yemen’deki Husiler ile Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon arasındaki çatışmaları kapsayan savaş, son dönemde taraflar arasında karşılıklı suçlamalarla yeniden alevlenme riski taşıyor. ABD, İran ve İsrail, çatışmaların yeniden başlayabileceği uyarısında bulunarak bölgesel aktörleri diyaloga çağırmıştı. İran’ın görüşmeleri olumlu sonuçlandırması, özellikle Suudi Arabistan ile ilişkilerin normalleşmesi yolunda atılmış bir adım olarak yorumlanıyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, görüşmelerin “yapıcı ve ileriye dönük” olduğunu belirterek detay vermekten kaçındı. Mekke Paktı ülkeleri arasında Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt, Bahreyn, Umman, Ürdün, Mısır, Fas, Sudan, Senegal, Nijerya gibi ülkeler bulunuyor. İran’ın bu ülkelerle güvenlik görüşmeleri yapması, bölgesel güvenlik mimarisinde yeni bir sayfa açabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran’ın Mekke Paktı ülkeleriyle görüşmeleri, Orta Doğu’da son dönemde yaşanan diplomasi hareketliliğinin bir parçası. Çin’in arabuluculuğunda Suudi Arabistan ile İran arasında Mart 2023’te varılan anlaşma ile başlayan normalleşme süreci, bölgesel güvenlik diyalogunu da beraberinde getirdi. Ancak Yemen’deki savaş, Suriye ve Irak’taki istikrarsızlık, İran’ın nükleer programı gibi konular hâlâ bölgesel güvenliği tehdit ediyor. İran’ın görüşmeleri, ABD’nin bölgedeki askeri varlığını azaltma eğiliminde olduğu bir dönemde gerçekleşmesi açısından da dikkat çekici. Uzmanlar, İran’ın bölgesel güvenlik konusunda Arap ülkeleriyle diyalog başlatmasının, ülkenin uluslararası izolasyondan çıkma çabası olarak değerlendiriyor. Öte yandan İsrail, İran’ın bölgesel faaliyetlerini tehdit olarak görmeye devam ediyor ve görüşmelerin İran’ın askeri kapasitesini artırmasına yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Görüşmelerin somut sonuçları henüz açıklanmadı, ancak tarafların diyalog kapısını açık tutması, gelecekteki müzakereler için zemin hazırlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran’ın Mekke Paktı ülkeleriyle bölgesel güvenlik görüşmeleri, Türkiye’nin Orta Doğu politikası açısından yakından takip edilmesi gereken bir gelişme. Türkiye, son yıllarda bölgesel aktörlerle diyalogunu güçlendirerek İran-Suudi Arabistan hattında denge politikası izliyor. İran’ın Arap ülkeleriyle güvenlik konularında masaya oturması, bölgede gerilimin azalmasına katkı sağlayabilir ve Türkiye’nin arabuluculuk rolünü pekiştirebilir. Ancak görüşmelerin İran’ın Yemen ve Suriye’deki etkisini meşrulaştırma riski taşıdığı da unutulmamalı. Türkiye, enerji güvenliği ve ticaret yolları açısından istikrarlı bir bölge arzuluyor; bu tür diyalog girişimlerini desteklerken kendi ulusal çıkarlarını da korumalı.
