Washington ve Dubai, 13 Temmuz - ABD ile İran arasında gerilim yeniden tırmanırken, Tahran yönetimi Körfez ülkelerindeki Amerikan askeri tesislerine yoğun füze ve insansız hava aracı saldırıları başlattı. İran Devrim Muhafızları, söz konusu saldırıların ABD'nin bölgedeki varlığına karşı misilleme niteliği taşıdığını açıkladı. Aynı saatlerde, küresel petrol ticaretinin can damarı olan Hürmüz Boğazı'nın yeniden kapatıldığı duyuruldu. Bu gelişme, uluslararası piyasalarda petrol fiyatlarının hızla yükselmesine neden oldu. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) ise saldırılara karşılık verildiğini ve bölgedeki müttefiklerle koordinasyonun sürdüğünü bildirdi.
Gerilimin ardındaki nedenler
Son haftalarda artan karşılıklı suçlamalar ve askeri hareketlilik, tırmanışın habercisiydi. ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları sıkılaştırması ve Tahran'ın da nükleer programındaki ilerlemelere ara vermemesi, iki ülke arasındaki zaten kırılgan olan ilişkileri iyice germişti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, yaptığı açıklamada, "ABD'nin bölgedeki saldırgan politikalarına karşı meşru müdafaa hakkımızı kullanıyoruz. Körfez ülkelerindeki ABD üsleri artık güvenli değil" ifadelerini kullandı.
İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması, küresel enerji güvenliği açısından büyük bir tehdit oluşturuyor. Dünya petrolünün yaklaşık beşte biri buradan geçiyor. Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi büyük petrol üreticileri ihracatlarını bu boğaz üzerinden yapıyor. Boğazın kapatılması, petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkmasına neden olabilir. Uzmanlar, böyle bir senaryonun küresel resesyonu tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Gerilimin tırmanması, başta Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleri olmak üzere tüm bölgeyi etkiliyor. Suudi Arabistan ve BAE, İran'ın saldırılarına karşı hava savunma sistemlerini devreye sokarken, ABD'den ek askeri destek talep etti. Öte yandan, İran'ın hamlesi uluslararası toplumun büyük tepkisini çekti. ABD Dışişleri Bakanlığı, İran'ı "uluslararası barış ve güvenliği tehdit etmekle" suçlarken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin acil toplanması çağrısında bulundu. Rusya ve Çin ise tarafları itidale davet ederek diplomatik çözüm arayışlarını desteklediklerini açıkladı. NATO, ittifakın 5. maddesi kapsamında üye ülkelere yönelik herhangi bir saldırıya karşılık verileceğini teyit etti, ancak Körfez'deki gelişmelerin doğrudan NATO'yu bağlamadığını belirtti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye için enerji güvenliği ve bölgesel istikrar açısından kritik önem taşıyor. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacının önemli bir kısmını Körfez ülkelerinden ve İran'dan karşılıyor. Hürmüz Boğazı'nın kapanması, enerji maliyetlerini artırabilir ve tedarik zincirlerinde aksamalara yol açabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Irak ve Suriye'deki askeri varlığı, İran'ın bu ülkelerdeki nüfuzuyla doğrudan kesişiyor. Ankara, Tahran ile diyaloğu sürdürmekle birlikte, ABD ile de stratejik ilişkilerini dengede tutmak zorunda. Gerilimin tırmanması, Türkiye'yi hem diplomatik hem de ekonomik açıdan zorlayıcı bir pozisyona sokabilir. Öte yandan, Türkiye'nin enerji koridoru olma hedefi, bu tür krizlerin aşılmasında alternatif güzergahların önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
