İran Cumhurbaşkanı Vekili Muhammed Bakır Galibaf, ülkenin dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in ölümünün ardından yaptığı açıklamada, halkı cenazeye kitlesel katılıma çağırdı ve bu katılımın Hamaney'in ölümünün 'intikamı' olacağını söyledi. Galibaf, yaptığı yazılı açıklamada, 'Düşmanlarımız, İslam Devrimi'nin liderinin ölümüyle devrimi zayıflatabileceklerini düşünüyor ancak milyonlarca İranlının cenazeye akın etmesi, onlara vereceğimiz en büyük cevap olacak' ifadelerini kullandı. Bu açıklama, Hamaney'in geçtiğimiz günlerde geçirdiği bir hastalık sonucu hayatını kaybetmesinin ardından geldi. Galibaf'ın çağrısı, İran'da uzun süredir devam eden siyasi türbülansın ve bölgesel gerilimlerin ortasında yankı buldu.
Gelişmenin Arka Planı
Ayetullah Hamaney, 1989'dan bu yana İran'ın en yüksek siyasi ve dini otoritesi olarak görev yapıyordu. Onun ölümü, ülkede liderlik boşluğu yaratırken, İran siyasetinde yeni bir dönemin başlangıcı olarak görülüyor. Hamaney'in halefinin kim olacağı henüz netlik kazanmazken, Galibaf'ın bu çağrısı, hem iç kamuoyunu birleştirme hem de dış dünyaya güç gösterisi yapma amacı taşıyor. İran devlet medyası, cenaze töreninin ülke tarihinin en büyük toplumsal etkinliklerinden biri olması için hazırlık yapıldığını duyurdu. Bu süreçte, İran'ın bölgesel müttefikleri olan Lübnan Hizbullah'ı ve Filistinli gruplardan da taziye mesajları gelirken, İsrail ve ABD'den henüz resmi bir açıklama yapılmadı.
Galibaf'ın söylemindeki 'intikam' vurgusu, İran'ın son yıllarda artan iç protestolar ve ekonomik krizle boğuştuğu bir döneme denk geliyor. Uzmanlar, rejimin Hamaney'in ölümünü bir meşruiyet ve birlik meselesine dönüştürmeye çalıştığını belirtiyor. Cenazenin yoğun katılımla gerçekleşmesi, yeni liderlik için bir meşruiyet zemini oluşturma çabası olarak da yorumlanıyor. İran'da 2022'den beri süren protestolarda rejim karşıtı sloganlar atılmış, güvenlik güçleri sert müdahalede bulunmuştu. Bu bağlamda, Galibaf'ın çağrısı, rejimin hala halk desteğine sahip olduğu imajını yaratma girişimi olarak değerlendirilebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hamaney'in ölümü, zaten gergin olan Orta Doğu dengelerini yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. İran, Yemen'deki Husiler, Suriye'deki Esad yönetimi ve Lübnan'daki Hizbullah'a verdiği destekle biliniyor. Yeni liderin bu politikaları sürdürüp sürdürmeyeceği, bölgesel güçler tarafından yakından izleniyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi rakip ülkeler, İran'da olası bir iç karışıklıktan endişe ederken, İsrail ise İran'ın nükleer programına yönelik olası bir tehdit olarak görüyor. ABD ise İran'da istikrarın korunmasından yana olduğunu belirtirken, Galibaf'ın intikam çağrısına temkinli yaklaşıyor. Öte yandan, Rusya ve Çin gibi İran'la yakın ilişkileri olan ülkeler, Hamaney'in ölümünün ardından taziye mesajları yayımladı ve ikili ilişkilerin devam edeceğini vurguladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki liderlik değişimi, Türkiye'nin dış politikası açısından yakından takip edilen bir gelişme. Türkiye, İran'la komşu olmanın yanı sıra, enerji ithalatı ve Suriye, Irak gibi bölgesel krizlerde ortak çıkarlara sahip. Hamaney sonrası dönemde İran'da istikrarın korunması, Türkiye için öncelikli çünkü olası bir iç çatışma veya rejim zayıflığı, sınır güvenliği ve mülteci akınları riskini artırabilir. Ayrıca, İran'ın nükleer programı ve bölgesel politikalarındaki olası değişimler, Ankara'nın kendi güvenlik hesaplarını yeniden yapmasını gerektirebilir. Türkiye'nin, yeni İran liderliğiyle pragmatik ilişkiler kurmaya çalışması bekleniyor.
