Küresel piyasalar, İran ile Batı arasında tırmanan jeopolitik gerilimler ve büyük merkez bankalarının sıkılaştırma adımlarının süreceğine dair artan endişeler nedeniyle Perşembe günü risk iştahının azalmasıyla dalgalı bir seyir izledi. Asya borsaları haftanın son işlem gününe düşüşle başlarken, petrol fiyatları arz kesintisi korkularıyla son ayların en yüksek seviyelerine yükseldi. Yatırımcılar, İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin ölümünün ardından bölgede artan gerginliklerin yanı sıra ABD Merkez Bankası'nın (Fed) gelecek haftaki toplantısında faiz oranlarını düşürmeyeceğine yönelik kesinleşen beklentilere odaklanmış durumda. Bu gelişmeler, doların diğer para birimleri karşısında güçlenmesine ve Asya hisse senetlerinde satış baskısının artmasına yol açtı. Japonya'nın Nikkei 225 endeksi yüzde 1,2, Hong Kong Hang Seng endeksi yüzde 1,8 ve Güney Kore'nin Kospi endeksi yüzde 0,9 değer kaybetti.
Jeopolitik riskler ve petrol fiyatlarındaki yükseliş
İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in, Cumhurbaşkanı Reisi'nin helikopter kazasında ölümünün ardından ülke yönetimindeki belirsizlik ve İsrail-Hamas savaşının bölgeye sıçrama riski, petrol piyasalarında arz kesintisi endişelerini körükledi. Brent petrol varil fiyatı yüzde 1,5 artışla 82 doların üzerine çıkarken, ABD ham petrolü de benzer bir yükselişle 78,5 dolar seviyesinde işlem gördü. Piyasa analistleri, İran'ın petrol arzının doğrudan tehdit altında olmamasına karşın, Hürmüz Boğazı gibi stratejik geçiş noktalarında bir gerginlik yaşanması halinde küresel petrol tedarikinin ciddi şekilde etkilenebileceğini belirtiyor. Öte yandan, OPEC+ ülkelerinin üretim kesintilerini sürdürmesi de fiyatların yukarı yönlü hareketini destekleyen bir diğer faktör olarak öne çıkıyor. Uzmanlar, jeopolitik risklerin devam etmesi halinde petrol fiyatlarının önümüzdeki haftalarda 85 dolar seviyesinin üzerine çıkabileceğini tahmin ediyor.
Faiz endişeleri ve yatırımcı psikolojisi
Fed'in 11-12 Haziran toplantısında politika faizini değiştirmeyeceği neredeyse kesinleşirken, piyasalar bu yıl yalnızca bir veya iki faiz indirimine odaklanmış durumda. ABD'de açıklanan güçlü istihdam verileri ve enflasyonun beklenenden yavaş düşmesi, merkez bankasının sıkı duruşunu daha uzun süre koruyacağına işaret ediyor. Geçen hafta Atlanta Fed Başkanı Raphael Bostic ve Fed Yönetim Kurulu üyesi Michelle Bowman gibi yetkililerin 'faiz indirimi için acele etmeye gerek yok' yönündeki açıklamaları, bu beklentileri pekiştirdi. Benzer şekilde Avrupa Merkez Bankası (ECB) da Haziran ayında faiz indirimine gidebileceğinin sinyalini vermesine rağmen, devam eden enflasyon riskleri nedeniyle temkinli bir yol izleyeceğini vurguluyor. Bu belirsizlik ortamı, gelişmekte olan ülke piyasalarından sermaye çıkışını hızlandırırken, Asya borsalarındaki düşüşün ana nedenlerinden biri olarak görülüyor. Yatırımcılar, faizlerin yüksek kaldığı bir ortamda riskli varlıklardan uzaklaşarak dolar ve altın gibi güvenli limanlara yöneliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Küresel piyasalardaki bu dalgalanma, Türkiye ekonomisi açısından iki temel kanaldan etki yaratıyor. İlk olarak, petrol fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye'nin enerji ithalat faturasını artırarak cari açık üzerinde baskı oluşturabilir. Türkiye, petrol ve doğal gaz ihtiyacının büyük bölümünü ithal ettiği için, petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık kalıcı artış, yıllık enerji maliyetlerini yaklaşık 5-6 milyar dolar yükseltiyor. İkinci olarak, Fed'in faiz indirimlerini ertelemesi, gelişmekte olan ülkelerden sermaye çıkışını hızlandırarak Türkiye gibi ekonomilerin dış finansman maliyetlerini artırıyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) faiz indirimi için en erken yıl sonunu işaret ettiği bu dönemde, küresel likidite koşullarının sıkılaşması, TL'nin değer kazanma sürecini yavaşlatabilir ve enflasyonla mücadeleyi zorlaştırabilir. Öte yandan, İran'daki siyasi belirsizlik, Türkiye'nin komşusu olan bu ülkeyle ticari ilişkilerini ve bölgesel enerji işbirliklerini doğrudan etkileyebilecek bir risk unsuru olarak izlenmeli. Türkiye'nin bu dönemde hem enerji tedariğini çeşitlendirme hem de makroekonomik istikrarı koruma adımlarını kararlılıkla sürdürmesi gerekiyor.
