İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 78. oturumuna katılmak üzere ABD'nin New York kentine gidiyor. Ziyaret, İran'ın nükleer programı müzakerelerinin tıkandığı ve bölgesel gerilimlerin arttığı bir dönemde gerçekleşiyor. Abdullahiyan'ın BM kürsüsünden yapacağı konuşma ve temasları, Tahran'ın Batı ile ilişkilerini yeniden şekillendirme çabasının bir parçası olarak görülüyor.
Ziyaretin Arka Planı
İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, bu yılki BM Genel Kurulu'na katılmak üzere New York'a gidiyor. Bu, İran'ın yeni dışişleri bakanının ilk BM Genel Kurulu katılımı olma özelliği taşıyor. Abdullahiyan, geçtiğimiz yıl göreve gelmesinin ardından ilk kez ABD topraklarında bulunacak. Ziyaret, İran ile ABD arasındaki dolaylı müzakerelerin sürdüğü bir döneme denk geliyor. Özellikle nükleer anlaşma (JCPOA) kapsamındaki görüşmeler, 2022 yılının sonlarından bu yana büyük ölçüde durma noktasında. İran, anlaşmanın canlandırılması için ABD'nin yaptırımları kaldırması gerektiğini savunurken, Washington yönetimi İran'ın nükleer programındaki ilerlemelerden duyduğu endişeyi dile getiriyor.
Abdullahiyan'ın BM Genel Kurulu'ndaki konuşmasında, İran'ın barışçıl nükleer programını savunması ve yaptırımların kaldırılması çağrısında bulunması bekleniyor. Ayrıca, bölgesel konularda da mesajlar vermesi öngörülüyor. İran'ın Suriye, Yemen, Lübnan ve Irak'taki etkisi, Batılı ülkelerin gündeminde önemli bir yer tutuyor. Abdullahiyan'ın New York'ta bazı Avrupalı mevkidaşlarıyla ikili görüşmeler yapması da muhtemel. Ancak ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile doğrudan bir görüşme planlanmıyor. İran tarafı, ABD ile görüşmelerin ancak yaptırımların kaldırılması çerçevesinde olabileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın BM Genel Kurulu'na katılımı, Tahran'ın uluslararası arenada yalnızlaşmaktan kaçınma ve diplomatik kanalları açık tutma çabası olarak yorumlanıyor. Son yıllarda İran, Çin ve Rusya ile ilişkilerini derinleştirirken, Avrupa ülkeleriyle de diyalog arayışını sürdürüyor. Ancak İran'ın bölgesel politikaları, özellikle Suriye ve Yemen'deki rolleri, Batı ile ilişkilerinde önemli bir engel teşkil ediyor. Ayrıca, İran'ın insan hakları sicili ve son dönemdeki protestolara yönelik tutumu, uluslararası toplumun tepkisini çekiyor.
BM Genel Kurulu, İran için bir propaganda ve lobi platformu işlevi görecek. Abdullahiyan, muhtemelen İran'a uygulanan yaptırımların haksız olduğunu ve küresel ekonomiye zarar verdiğini vurgulayacak. İran, yaptırımların kaldırılması halinde nükleer programında geri adım atabileceğini ima ediyor, ancak pratikte bu konuda somut bir adım atılmış değil. ABD yönetimi ise İran'ın nükleer programını barışçıl bir çerçevede sınırlandırmadığı sürece yaptırımların devam edeceğini belirtiyor.
Ziyaret sırasında İran'ın, Suudi Arabistan ile yürüttüğü normalleşme görüşmeleri de gündeme gelebilir. Çin'in arabuluculuğuyla Mart 2023'te varılan anlaşma sonrası İran-Suudi ilişkileri bir miktar yumuşamış olsa da, tam normalleşme sağlanmış değil. Abdullahiyan'ın New York'ta Suudi mevkidaşıyla görüşmesi bekleniyor. Ayrıca, İran'ın BRICS ve Şanghay İşbirliği Örgütü gibi platformlara katılımı, Batı dışı bir denge arayışının göstergesi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran Dışişleri Bakanı'nın BM Genel Kurulu için ABD'ye gitmesi, Türkiye'nin bölgesel diplomasisi açısından yakından takip edilmesi gereken bir gelişme. Türkiye, İran ile komşuluk ilişkilerini sürdürürken, aynı zamanda ABD ve Avrupa ile müttefiklik bağlarını koruyor. İran'ın nükleer programı konusundaki belirsizlik, Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Olası bir nükleer silahlanma yarışı, Orta Doğu'da istikrarsızlığı artırabilir. Öte yandan, İran ile Suudi Arabistan arasındaki normalleşme süreci, Türkiye'nin bölgesel denge politikalarını etkileyebilir. Türkiye, İran'a uygulanan yaptırımların kaldırılması halinde enerji işbirliğini artırma potansiyeline sahip. Ancak ABD'nin yaptırımları sürdürmesi, Türkiye'nin İran ile ticaretini sınırlıyor. Bu nedenle, Abdullahiyan'ın BM temasları, Türkiye'nin İran politikasını gözden geçirmesi için bir fırsat olabilir.
