İran’da Şubat ayında öldürülen dini lider Ayetullah Ali Hamaney için ikinci günkü halk yasında, binlerce kişi cenaze namazında “intikam” sloganları attı. Başkent Tahran’daki törende, Hamaney’in oğlu ve resmen ilan edilmiş halefi Mojtaba Hamaney’in hâlâ ortaya çıkmaması dikkat çekti. Gözlemciler, bu durumun rejim içinde derin bir güç mücadelesine işaret ettiğini belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
Ayetullah Ali Hamaney, 10 Şubat 2025’te düzenlenen bir suikast sonucu hayatını kaybetti. Saldırının sorumluluğunu henüz üstlenen olmadı, ancak İran yönetimi İsrail ve ABD’yi suçluyor. Hamaney’in ölümü, ülkeyi 1989’dan beri yöneten en güçlü figürün kaybı anlamına geliyor. Cenaze töreni, devlet televizyonundan canlı yayınlanırken, kalabalık tabutun etrafında toplanarak “Kahrolsun İsrail”, “Kahrolsun ABD” ve “İntikam” sloganları attı.
Mojtaba Hamaney, babasının ölümünden bu yana kamuoyu önüne çıkmadı. Resmi makamlar, onun “güvenlik gerekçeleriyle” koruma altında olduğunu açıkladı. Ancak siyasi analistler, bu sessizliğin, rejim içindeki muhafazakâar kanat ile daha pragmatist gruplar arasında süren iktidar mücadelesinin bir yansıması olduğunu düşünüyor. Hamaney’in halefi olarak atanması beklenen Mojtaba’nın, dini liderlik için gerekli olan dini otoriteye sahip olmadığı yönünde eleştiriler bulunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hamaney’in ölümü, İran’ın bölgesel politikasında belirsizlik yarattı. Ülke, Suriye, Lübnan, Yemen ve Irak’taki vekil güçler aracılığıyla nüfuzunu sürdürüyor. Yeni liderin kim olacağı, bu politikaların devamı açısından kritik. İsrail, Hamaney’in öldürülmesinin ardından sınır birliklerini teyakkuza geçirirken, ABD de bölgedeki askeri varlığını artırdı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, İran’daki gelişmeleri yakından izliyor ve nükleer müzakerelerin akıbeti belirsizliğini koruyor.
Öte yandan, cenaze törenindeki kitlesel katılım, rejimin hâlâ taban desteğine sahip olduğunu gösteriyor. Ancak başta genç nüfus ve işsizlikten etkilenen kesimler olmak üzere toplumda artan hoşnutsuzluk, 2022’deki Mahsa Amini protestolarında olduğu gibi yeniden alevlenebilir. Mojtaba Hamaney’in ortaya çıkmaması, rejimin kırılganlığını artırıyor ve iç istikrarsızlık riskini yükseltiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran’daki liderlik krizi, Türkiye için hem risk hem de fırsat barındırıyor. İran’daki istikrarsızlık, terör örgütü PKK’nın İran kolu PJAK’ın faaliyetlerini artırmasına yol açabilir. Ayrıca, İran’ın enerji arzında aksamalar yaşanması durumunda Türkiye’nin doğalgaz ithalatı etkilenebilir. Diğer yandan, yeni İran yönetimi ile ekonomik işbirliği ve bölgesel meselelerde diyalog imkânı doğabilir. Türkiye, İran’daki güç boşluğunun bölgesel istikrarı tehdit etmemesi için diplomatik girişimlerini sürdürmelidir.
