İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) Deniz Kuvvetleri Komutanı Tuğamiral Alirıza Tanksiri, ABD'nin Hürmüz Boğazı'ndaki geçişlere yönelik iddialarını reddetti. Middle East Eye'ın aktardığına göre Tanksiri, ABD'nin boğazdaki seyrüsefer özgürlüğüne ilişkin açıklamalarının gerçeği yansıtmadığını belirterek, İran'ın bölgedeki kontrolünün sürdüğünü vurguladı. Açıklama, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi'ndeki karşılıklı suçlamaların arttığı bir dönemde geldi.
Gelişmenin Arka Planı
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir deniz yolu olarak biliniyor. Son aylarda ABD Donanması ile İran Devrim Muhafızları'na bağlı deniz unsurları arasında boğazda zaman zaman gerginlik yaşanıyor. ABD, İran'ı bölgede seyrüsefer özgürlüğünü tehdit etmekle suçlarken, Tahran yönetimi Washington'ın bölgedeki askeri varlığının istikrarsızlığa yol açtığını savunuyor.
Tuğamiral Tanksiri'nin açıklamaları, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki egemenlik iddialarını yeniden gündeme getirdi. İran daha önce de boğazı kapatma tehdidinde bulunmuş, ancak bu tür söylemler genellikle diplomatik gerilim dönemlerinde dile getirilmişti. Tanksiri, İran'ın boğazdaki güvenliği sağlama kapasitesine sahip olduğunu ve yabancı güçlerin bölgede varlık göstermesine gerek olmadığını ifade etti.
ABD tarafından yapılan açıklamalarda ise İran'ın boğazdaki eylemlerinin uluslararası hukuka aykırı olduğu öne sürülüyor. Washington, müttefikleriyle birlikte bölgede deniz güvenliğini sağlamak için operasyonlar düzenlediğini belirtiyor. Bu karşılıklı suçlamalar, 2015 nükleer anlaşmasının ardından ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları yeniden uygulamaya koymasıyla daha da arttı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim, yalnızca İran ve ABD'yi değil, bölgedeki diğer ülkeleri ve küresel enerji piyasalarını da yakından ilgilendiriyor. Suudi Arabistan, BAE ve Kuveyt gibi Körfez ülkeleri, petrol ihracatlarının büyük bölümünü bu boğaz üzerinden gerçekleştiriyor. Boğazda yaşanabilecek herhangi bir kesinti, dünya petrol fiyatlarında ani sıçramalara neden olabilir.
Son dönemde İran ile ABD arasında yaşanan gerginlik, bölgedeki vekâlet savaşlarını da etkiliyor. İran'ın desteklediği gruplar ile ABD'nin müttefikleri arasındaki çatışmalar, Yemen'den Lübnan'a kadar geniş bir coğrafyada hissediliyor. Hürmüz Boğazı'ndaki tansiyon, bu geniş çaplı mücadelenin bir parçası olarak görülüyor.
Uluslararası toplum, boğazdaki gerilimin diplomatik yollarla çözülmesi çağrısında bulunuyor. Ancak tarafların karşılıklı sert açıklamaları, kısa vadede bir yumuşama ihtimalini zayıflatıyor. İran, ABD'nin bölgedeki askeri varlığını sonlandırmasını isterken, ABD İran'ın denizdeki "provokatif" eylemlerini durdurmasını talep ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim, Türkiye'nin enerji güvenliği ve bölgesel istikrar açısından yakından takip ettiği bir konu. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacının önemli bir kısmını İran ve Körfez ülkelerinden karşılıyor. Boğazda yaşanabilecek bir kesinti, Türkiye'nin enerji ithalatını ve ekonomisini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, İran ile Batı arasında denge politikası izlerken, bölgedeki tansiyonun düşürülmesi için diplomatik çaba harcıyor. Ankara, hem ABD ile müttefiklik ilişkisini hem de İran ile komşuluk ilişkilerini korumaya çalışıyor. Hürmüz'deki istikrarsızlık, Türkiye'nin Orta Doğu'daki arabuluculuk rolünü de zorlaştırabilir.
