ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), birkaç gün önce ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'na (CENTCOM) İran'a yönelik büyük çaplı askeri operasyonlara yeniden başlama hazırlıklarını tamamlaması talimatını verdi. ABD'li yetkililerden edinilen bilgilere göre, Başkan Donald Trump yönetimi olası bir askeri müdahalenin zamanlamasını değerlendiriyor. Bu gelişme, Washington ile Tahran arasındaki gerilimin son yıllardaki en kritik aşamaya ulaştığını gösteriyor.
Askeri Hazırlıkların Arka Planı
Pentagon'un talimatı, bölgede artan İran yanlısı milis saldırıları ve İran'ın nükleer programındaki ilerlemelerin ardından geldi. ABD yönetimi, İran'ın bölgedeki vekil güçleri üzerinden Amerikan çıkarlarına yönelik tehditlerini artırmasını ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırmasını gerekçe gösteriyor. CENTCOM'un Orta Doğu'daki askeri varlığını güçlendirmek için ek birlik ve teçhizat konuşlandırdığı, hava savunma sistemlerini takviye ettiği ve deniz unsurlarını hazır beklettiği bildiriliyor.
ABD'li yetkililer, operasyonun henüz kesinleşmediğini ancak tüm seçeneklerin masada olduğunu vurguluyor. Trump yönetiminin, İran'a yönelik olası bir saldırının diplomatik müzakereleri tamamen raydan çıkarabileceği ve bölgesel bir savaşa yol açabileceği endişesiyle hareket ettiği belirtiliyor. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamalarda, "İran'a yönelik tüm seçenekler masada" ifadesi yinelenirken, önceliğin diplomatik çözüm olduğu ancak İran'ın provokasyonlarına karşılık verileceği mesajı veriliyor.
İran tarafından ise sert açıklamalar geldi. İran Devrim Muhafızları Komutanı Hüseyin Selami, ABD'nin herhangi bir askeri hareketinin "bölgede büyük bir yangına" yol açacağı uyarısında bulundu. Tahran yönetimi, ABD'nin askeri hazırlıklarını "psikolojik savaş" olarak nitelendirirken, kendi savunma kapasitesini güçlendirmeye devam edeceğini duyurdu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Olası bir ABD-İran çatışması, Orta Doğu'nun istikrarını doğrudan etkileyecek. Basra Körfezi'ndeki petrol sevkiyatı, dünya enerji piyasaları için kritik önem taşıyor. İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidi, küresel petrol fiyatlarında ani bir sıçramaya neden olabilir. Ayrıca İran'ın bölgedeki vekil güçleri — Lübnan'daki Hizbullah, Yemen'deki Husiler, Irak ve Suriye'deki milisler — üzerinden ABD ve müttefiklerine karşı misilleme saldırıları düzenlemesi bekleniyor.
İsrail, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkeleri, İran'ın nükleer programı ve füze kapasitesinden endişe duyuyor. Bu ülkelerin ABD'nin olası bir askeri operasyonuna verdikleri destek ise belirsizliğini koruyor. Avrupa Birliği ve Rusya, taraflara itidal çağrısı yaparken, diplomatik kanalların açık tutulması gerektiğini vurguluyor. Çin ise enerji ihtiyacının büyük bölümünü İran'dan karşıladığı için olası bir çatışmadan olumsuz etkilenecek.
Trump yönetiminin iç politikada da baskı altında olduğu belirtiliyor. Seçim dönemine girilirken, askeri bir müdahalenin kamuoyu desteği kazanıp kazanmayacağı tartışılıyor. Kongre'deki bazı isimler, Başkan'ın savaş yetkisini kullanmadan önce Kongre'den onay alması gerektiğini savunuyor. Öte yandan, İran'ın nükleer anlaşmadan çekilmesi sonrası yürütülen yaptırımların istenen sonucu vermemesi, Washington'da askeri seçeneği daha cazip hale getiriyor.
Uzmanlar, ABD'nin İran'a yönelik geniş çaplı bir saldırısının sadece bölgesel değil, küresel sonuçlar doğuracağını belirtiyor. Böyle bir operasyon, yıllardır süren vekalet savaşlarını doğrudan bir çatışmaya dönüştürebilir ve Orta Doğu'daki güç dengelerini alt üst edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, İran ile uzun bir sınırı paylaşıyor ve bölgedeki istikrarsızlık, sınır güvenliği, mülteci akını ve enerji arzı açısından risk oluşturuyor. Olası bir savaş, Türkiye'nin enerji ithalatını sekteye uğratabilir; İran, Türkiye'nin önemli doğalgaz tedarikçilerinden biri. Ayrıca, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki dengeleri koruma çabaları zorlaşabilir. Ankara, diplomatik çözüm çağrısı yaparak bölgesel istikrarın korunmasını savunuyor. Türkiye'nin NATO üyesi olarak ABD ile müttefiklik ilişkisi, İran ile komşuluk ilişkileri arasında denge kurması gerekiyor.
