İngiltere genelinde havalimanlarını etkileyen hava trafik kontrol arızası Salı günü çözüldü, ancak aksamaların Çarşamba gününe sarkması bekleniyor. Ülke çapında on binlerce yolcu uçuş iptalleri ve gecikmelerle karşı karşıya kaldı. Yetkililer, arızanın teknik bir arıza olduğunu ve siber saldırı ihtimalinin düşük olduğunu belirtti. Yolcular ise haklarını sorguluyor: Hangi durumlarda tazminat alabilirler, hangi durumlarda almazlar? İşte kapsamlı rehber.
Arızanın Arka Planı ve Etkileri
İngiltere'nin hava trafik kontrol kuruluşu NATS (National Air Traffic Services), Salı günü yaşanan arızanın sistemdeki bir yazılım sorunundan kaynaklandığını açıkladı. Arıza, ülke genelindeki büyük havalimanlarını — Heathrow, Gatwick, Manchester, Stansted ve diğerlerini — etkiledi. Uçuşlar saatlerce askıya alındı, yüzlerce sefer iptal edildi ve binlerce yolcu havalimanlarında mahsur kaldı.
NATS sözcüsü, "Arızanın kaynağını tespit ettik ve gerekli müdahaleyi yaptık. Ancak sistemin normale dönmesi ve biriken trafiğin eritilmesi zaman alacak" dedi. Uzmanlar, arızanın özellikle sabah saatlerinde yoğunlaşan uçuş trafiğini vurduğunu ve zincirleme gecikmelere yol açtığını belirtiyor.
İngiltere Sivil Havacılık Otoritesi (CAA), yolcuların hakları konusunda bir açıklama yayınladı. Açıklamada, "Havayolları, iptal veya uzun gecikmelerde yolculara yardım etmekle yükümlüdür. Bu, konaklama, yemek ve alternatif ulaşımı kapsar" denildi.
Yolcuların Yasal Hakları: Tazminat ve Yardım
Avrupa Birliği'nin 261/2004 sayılı Yönetmeliği (ve İngiltere'nin Brexit sonrası uyarladığı UK261) kapsamında, uçuşu iptal edilen veya uzun süre geciken yolcular belirli haklara sahip. Ancak tazminat hakkı, iptalin nedenine bağlı.
1. Tazminat (Nakit): Eğer uçuşunuz iptal edildiyse veya 3 saatten fazla geciktiyse ve havayolu sizi en az 14 gün önceden bilgilendirmediyse, tazminat talep edebilirsiniz. Tazminat miktarı uçuş mesafesine göre değişir: 250 euro (kısa mesafe), 400 euro (orta mesafe) ve 600 euro (uzun mesafe). Ancak "olağanüstü durumlar" (kötü hava koşulları, grevler, güvenlik riskleri) tazminat hakkını ortadan kaldırır. Hava trafik kontrol arızası gibi teknik sorunların olağanüstü durum sayılıp sayılmayacağı tartışmalı. CAA, arızanın "makul olmayan bir durum" olduğunu ve tazminat hakkı doğurabileceğini belirtti.
2. Yardım (Konaklama, Yemek, Ulaşım): Havayolu, iptal veya uzun gecikme durumunda size ücretsiz yemek, içecek ve gerekiyorsa otel konaklaması sağlamak zorunda. Ayrıca havalimanı ile otel arası ulaşımı da karşılamalı. Eğer havayolu bu hizmetleri sağlamazsa, makul harcamalarınızı belgeleyerek geri talep edebilirsiniz.
3. Yeniden Rezervasyon veya İade: Uçuşunuz iptal edildiyse, havayolu size ya ücretsiz yeniden rezervasyon (en kısa sürede) ya da bilet ücretinin tam iadesini sunmak zorunda. Eğer alternatif uçuş aynı gün yoksa, havayolu sizi başka bir havayolunun uçuşuna da koyabilir.
4. Gecikme Durumunda: 3 saatten fazla gecikmelerde yukarıdaki yardım hakları geçerli. 5 saatten fazla gecikmelerde ise uçuştan vazgeçip ücret iadesi talep edebilirsiniz.
Ne Yapmalısınız? Adım Adım Rehber
1. Havayolunuzla iletişime geçin: Öncelikle havayolunun müşteri hizmetlerine başvurun. Çoğu havayolu, online form veya mobil uygulama üzerinden talep kabul ediyor.
2. Belgelerinizi saklayın: Bilet, boarding kartı, gecikme/iptal bildirimi, harcama fişleri (yemek, otel, taksi) gibi tüm belgeleri saklayın.
3. Yazılı talep gönderin: Havayoluna yazılı bir talep gönderin. Talebinizde uçuş bilgilerinizi, yaşadığınız sorunu ve talep ettiğiniz tazminatı belirtin.
4. Yanıt alamazsanız: Havayolu 8 hafta içinde yanıt vermezse veya reddederse, CAA'ya veya bağımsız bir tazminat kuruluşuna (örneğin, AviationADR) başvurabilirsiniz.
5. Dava yoluna gidin: Gerekirse küçük alacaklar mahkemesinde dava açabilirsiniz. Ancak bu süreç zaman alabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İngiltere'deki hava trafik arızası, Avrupa hava sahasında da zincirleme gecikmelere yol açtı. Eurocontrol, arıza nedeniyle İngiltere'ye giden ve İngiltere'den gelen uçuşlarda slot (iniş-kalkış saati) kısıtlamaları uygulandığını duyurdu. Bu durum, Avrupa'daki diğer havalimanlarında da yoğunluğa neden oldu.
Uzmanlar, hava trafik kontrol sistemlerinin siber saldırılara karşı savunmasız olabileceğini ve acil durum planlarının gözden geçirilmesi gerektiğini belirtiyor. Geçmişte, 2023 yılında NATS'ta yaşanan benzer bir arıza, 700'den fazla uçuşun iptaline yol açmıştı. Bu tür olaylar, havacılık sektörünün altyapı yatırımlarına daha fazla önem vermesi gerektiğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'deki hava trafik arızası, Türk yolcuları ve havayollarını da doğrudan etkiledi. Türk Hava Yolları (THY), Pegasus ve diğer Türk havayolları, İngiltere uçuşlarında gecikme ve iptaller yaşadı. Özellikle Londra, Manchester ve Birmingham gibi şehirlerdeki Türk vatandaşları ve transit yolcular mağdur oldu. Türkiye, Avrupa hava sahasının önemli bir transit ülkesi olduğundan, bu tür arızalar Türk havacılık sektörünü de olumsuz etkiliyor. Ayrıca, Türkiye'nin kendi hava trafik kontrol sistemlerinin benzer bir arızaya karşı dayanıklılığı sorgulanmalı. Yetkililerin, olası bir krizde yolcu haklarını korumak için proaktif adımlar atması ve havayollarının tazminat süreçlerini hızlandırması gerekiyor.
