İngiltere hükümeti, 16 yaş altındaki çocukların sosyal medya platformlarını kullanmasına yönelik en kapsamlı yasaklardan birini duyurdu. Alınan karara göre, TikTok, Instagram, Snapchat gibi algoritmik akış sunan platformların çocuklar tarafından kullanımı büyük ölçüde kısıtlanacak. Yetkililer, yasağın temel amacının, çocukların platform bağımlılığından korunması olduğunu belirtiyor. Karar, 2025 yılı içinde yürürlüğe girecek ve ihlal eden şirketlere yıllık cirolarının yüzde 10'una kadar ceza kesilecek.
Gelişmenin Arka Planı
İngiltere Ulaştırma, Medya ve Kültür Bakanlığı tarafından hazırlanan yasa taslağı, mevcut Çevrimiçi Güvenlik Yasası'nı (Online Safety Act) tamamlayıcı nitelikte. Yeni düzenleme, özellikle "bağımlılık yapıcı tasarım" olarak adlandırılan, çocukların ekran başında daha fazla vakit geçirmesini sağlayan otomatik oynatma, sürekli bildirim ve kişiselleştirilmiş içerik önerileri gibi özellikleri hedef alıyor. Bakanlık raporlarına göre, 12-15 yaş grubundaki çocukların yüzde 60'ı sosyal medyada günde en az iki saat geçiriyor. Hükümet, bu durumun zihinsel sağlık sorunlarına, uyku bozukluklarına ve okul başarısında düşüşe yol açtığını vurguluyor. Yasa, ebeveynlerin çocukları adına hesap açmasını da sınırlandıracak; platformlar, kullanıcının yaşını doğrulamak için yüz tanıma veya kimlik belgesi talep edebilecek. Teknoloji şirketleri, bu düzenlemeye sert tepki gösterirken, İngiltere'nin Avrupa Birliği'nin Dijital Hizmetler Yasası'ndan (DSA) daha ileri gittiğini belirtiyorlar. Bu adım, çocuk koruma örgütleri tarafından memnuniyetle karşılanırken, bazı hukukçular ifade özgürlüğü endişelerini dile getiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İngiltere'nin bu hamlesi, dünya genelinde sosyal medya platformlarına yönelik artan düzenleyici baskının bir parçası olarak görülüyor. Avustralya, 16 yaş altı için sosyal medya yasağını 2024 sonunda kabul etmişti. Avrupa Birliği, DSA kapsamında çocukların verilerinin hedefli reklam için kullanımını kısıtlarken, Amerika Birleşik Devletleri'nde Çocuk Çevrimiçi Güvenliği Yasası (KOSA) eyalet düzeyinde uygulanıyor. İngiltere ise getirdiği kapsamlı yaş sınırı ve uygulama mekanizmalarıyla en sıkı düzenlemelerden birini hayata geçiriyor. Uzmanlar, bu kararın diğer ülkeler için de örnek teşkil edebileceğini belirtiyor. Ancak platformlar, yaş doğrulama sistemlerinin mahremiyet ihlali ve teknik zorluklar yaratabileceği konusunda uyarıyor. İngiltere hükümeti, yasağı uygulamak için bağımsız bir denetim kurumu olan Ofcom'a geniş yetkiler verecek. Ofcom, platformların uyum sağlamaması halinde günlük para cezaları ve hatta hizmet erişiminin engellenmesi gibi yaptırımlar uygulayabilecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'nin sosyal medya yasağı, Türkiye'de de benzer tartışmaları alevlendirebilir. Türkiye'de çocukların sosyal medya kullanımına yönelik mevcut düzenlemeler (5651 sayılı yasa ve çocuk koruma kanunları) daha çok zararlı içerik filtresine odaklanırken, platform bağımlılığını hedef alan kapsamlı bir adım bulunmuyor. Uzmanlar, İngiltere modelinin 13 yaş altı kullanıcı sayısının yüksek olduğu Türkiye'de referans alınabileceğini düşünüyor. Öte yandan, Türkiye'nin İngiltere ile ticari ve dijital işbirliği bağlamında, bu tür düzenlemelerin uluslararası teknoloji şirketlerinin Türkiye operasyonlarına etkisi de takip edilmesi gereken bir gelişme. Küresel teknoloji devlerinin Avrupa ve İngiltere'deki yeni kurallara uyum sağlaması, dolaylı olarak Türkiye'de de uygulama değişikliklerine yol açabilir.
