İran’ın, ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta başlattığı hava saldırılarına misilleme olarak Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere yönelik tehditleri, boğazı fiilen kapattı ve küresel ekonomide şok dalgaları yarattı. Dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu kritik su yolundaki gerilim, Tahran ile Washington arasındaki müzakerelerin bir parçası olarak İran’ın tehditlerini hafifletmesiyle kısmen yatıştı. Ancak belirsizlik sürüyor ve bölgedeki enerji akışı üzerindeki etkileri yakından izleniyor.
Hürmüz Boğazı’nın Stratejik Önemi
Hürmüz Boğazı, Umman Denizi’ni Basra Körfezi’ne bağlayan, İran ve Umman arasında yer alan dar bir su geçididir. Dünyanın en büyük petrol ihracatçıları olan Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’ın ham petrolünün büyük kısmı bu boğazdan geçer. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık %20’si ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin önemli bir bölümü buradan taşınır. Bu nedenle boğazın kapatılması veya ciddi şekilde kesintiye uğraması, petrol fiyatlarında ani sıçramalara ve küresel enerji arzında aksamalara yol açma potansiyeline sahiptir.
İran, geçmişte de Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidinde bulunmuş, ancak bu tehditleri genellikle askeri varlığıyla ve deniz mayınları döşeme kapasitesiyle desteklemiştir. ABD Donanması, boğazın açık kalmasını sağlamak için bölgede sürekli bir varlık bulundururken, İran Devrim Muhafızları hızlı saldırı botları ve gemisavar füzelerle tehdit oluşturmaktadır. Son olayda İran, ticari gemilere el koyma ve seyrüseferi engelleme gibi eylemlerle tehdidini somutlaştırdı.
Müzakereler ve Geçici Çözüm
ABD ile İran arasında dolaylı yollardan yürütülen müzakereler, İran’ın tehditlerini bir süreliğine hafifletmesini sağladı. Ancak anlaşmanın kalıcı olup olmayacağı belirsiz. İran, nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri konusunda Batı ile daha geniş bir anlaşma arayışında. Hürmüz’deki gerilim, bu müzakerelerde bir pazarlık kozu olarak kullanılıyor. Uzmanlar, İran’ın boğazı tamamen kapatmak yerine, zaman zaman taciz edici eylemlerle baskıyı artırabileceğini belirtiyor.
Olayın ekonomik etkileri ise hemen hissedildi: Petrol fiyatları kısa sürede %15 yükseldi, sigorta primleri arttı ve bazı nakliye şirketleri alternatif rotalar aramaya başladı. Küresel tedarik zincirleri, özellikle Asya ve Avrupa arasındaki enerji akışı, bu belirsizlikten olumsuz etkilendi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı’ndaki bu gerilim, Türkiye’nin enerji güvenliğini doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, petrol ve doğal gaz ihtiyacının önemli bir kısmını Körfez ülkelerinden ve Irak’tan Hürmüz üzerinden ithal ediyor. Boğazın kapanması veya riskli hale gelmesi, enerji fiyatlarını yükselterek Türkiye ekonomisine ek yük getirebilir. Ayrıca Türkiye, Azerbaycan ve Irak üzerinden alternatif enerji koridorları geliştirme çabalarını hızlandırabilir. Bölgesel istikrarsızlık, Türkiye’nin Ortadoğu’daki ekonomik ve siyasi çıkarlarını da etkileyebilir. Bu nedenle, Ankara’nın hem diplomatik girişimlerle hem de enerji kaynaklarını çeşitlendirerek bu tür risklere karşı hazırlıklı olması gerekiyor.
