Hindistan, Çin'in Tibet'te inşa ettiği devasa barajın yaratacağı olası su kıtlığı ve ekolojik risklere karşı, Yarlung Tsangpo (Brahmaputra) Nehri'ne ilişkin su akış verilerinin paylaşımının yeniden başlatılması için diplomatik girişimlerini yoğunlaştırıyor. Yeni Delhi yönetimi, Pekin'in dünyanın en büyük hidroelektrik barajını inşa etmesinin, aşağı havzada yer alan Hindistan ve Bangladeş'teki milyonlarca insanın su güvenliğini tehdit ettiğini vurguluyor. İki ülke arasındaki su diplomasisi, son yıllarda tırmanan sınır gerginlikleri ve stratejik rekabetin gölgesinde, hayati bir önem kazanmış durumda.
Gelişmenin Arka Planı
Hindistan Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, Çin'e Yarlung Tsangpo'nun akış verilerini düzenli olarak paylaşma taahhüdünü hatırlatan diplomatik notalar iletti. Bu veriler, Hindistan'ın kuzeydoğu eyaletlerinde sel tahmini ve su kaynakları yönetimi için kritik öneme sahip. Çin, 2020 yılında Kovid-19 salgını gerekçesiyle bu verilerin paylaşımını askıya almış, ancak Hindistan, iklim değişikliğinin etkileriyle daha da belirsizleşen su rejiminde bu bilgilerin hayati olduğunu savunuyor.
Çin'in Yarlung Tsangpo üzerinde planladığı baraj, 60 gigavatlık kapasitesiyle dünyanın en büyük hidroelektrik santrali olacak. Projenin maliyetinin 137 milyar doları aşması bekleniyor. Ancak bu devasa yapı, Himalayalar'ın ekolojik dengesi ve aşağı havzadaki su akışı üzerinde ciddi etkiler yaratabilir. Uzmanlar, barajın inşaatının bölgedeki sismik riskleri artırabileceği ve devasa rezervuarın suyun doğal akışını değiştirerek Hindistan ve Bangladeş'teki tarımı ve biyolojik çeşitliliği olumsuz etkileyebileceği konusunda uyarıyor.
Hindistan, Çin ile 2002 yılında imzalanan ve her yıl 1 Haziran'dan 15 Ekim'e kadar akış verilerinin paylaşılmasını öngören mutabakat zaptına atıfta bulunuyor. Ancak Pekin, barajın henüz inşaat aşamasında olduğunu ve veri paylaşımının devam edeceğini belirtse de, New Delhi'nin güveni tam değil. Özellikle Çin'in sınır bölgelerindeki altyapı yatırımlarını stratejik bir araç olarak kullanması, Hindistan'ı endişelendiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Yarlung Tsangpo, Tibet'ten doğarak Hindistan'ın Arunaçal Pradeş eyaletinde Brahmaputra, Bangladeş'te ise Jamuna adını alıyor. Bu nehir, Güney Asya'nın can damarı olarak milyonlarca insanın geçim kaynağını oluşturuyor. Çin'in baraj projesi, sadece Hindistan'ı değil, aynı zamanda Bangladeş'i de yakından ilgilendiriyor. Bangladeş, Brahmaputra'nın sularına bağımlı olan tarım ve sulama sistemleri için endişe duyuyor. Bu durum, bölgede su kaynakları üzerindeki rekabeti artırıyor ve Çin ile Hindistan arasındaki stratejik rekabetin yeni bir boyutunu oluşturuyor.
Uzmanlar, su kaynakları paylaşımının yalnızca teknik bir mesele olmadığını, aynı zamanda jeopolitik bir gerilim kaynağı olduğunu belirtiyor. Çin'in Tibet'teki altyapı projeleri, Hindistan'ın güvenlik algılarını olumsuz etkiliyor. Hindistan, Çin'in nehir akışını kontrol etme potansiyelinin, kuraklık veya sel dönemlerinde bir silah olarak kullanılabileceğinden çekiniyor. Bu nedenle Yeni Delhi, veri paylaşımının yeniden başlatılması ve şeffaflığın artırılması için diplomatik baskısını sürdürüyor. Ayrıca Hindistan, su konusunu ikili görüşmelerin yanı sıra bölgesel platformlarda da gündeme getiriyor.
Çin ise baraj projesinin enerji ihtiyacını karşılamak ve karbon emisyonlarını azaltmak amacıyla hayata geçirildiğini savunuyor. Pekin, projenin çevresel etkilerinin minimumda tutulacağını ve aşağı havza ülkeleriyle işbirliği yapılacağını belirtiyor. Ancak Çin'in su verilerini paylaşma konusundaki isteksizliği, uluslararası toplumda güven sorunu yaratıyor. Bu gelişmeler, Güney Asya'daki su diplomasisinin geleceğini şekillendirecek gibi görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin sınır aşan sular konusundaki hassasiyetini hatırlatıyor. Türkiye, Fırat ve Dicle nehirleri üzerinde yürüttüğü su politikaları nedeniyle benzer tartışmaların içinde. Çin-Hindistan su anlaşmazlığı, sınır aşan su kaynaklarının paylaşımının uluslararası ilişkilerdeki önemini bir kez daha gözler önüne seriyor. Türkiye, Suriye ve Irak ile su paylaşımı konusunda uzun yıllardır süren müzakereler yürütüyor. Bu deneyim, Türkiye'ye sınır aşan sular konusunda diplomatik çözümler geliştirme konusunda önemli bir birikim sağlıyor. Ayrıca Türkiye, su kaynaklarının adil ve sürdürülebilir kullanımı ilkesini benimseyerek, bu tür anlaşmazlıklarda arabulucu rol üstlenebilir. Küresel ölçekte ise iklim değişikliği ve artan su kıtlığı, su paylaşımını daha da kritik hale getiriyor; bu durum tüm ülkelerin ortak geleceğini ilgilendiriyor.
