ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Amerikan ordusunun Avrupa kıtasındaki askeri varlığına yönelik kapsamlı bir altı aylık inceleme başlatılacağını duyurdu. Hegseth, bu kararı açıklarken NATO müttefiklerine yönelik sert eleştiriler yöneltti ve Washington'ın İran ile yaşadığı savaşta müttefiklerin yeterli desteği sağlamadığını söyledi. Pentagon'un Avrupa'da yaklaşık 100.000 asker konuşlandırdığı dönemde yapılan bu açıklama, Transatlantik ilişkilerde yeni bir gerilim dalgasını işaret ediyor.
Gelişmenin arka planı
Hegseth, Brüksel'de düzenlenen NATO Savunma Bakanları toplantısında yaptığı konuşmada, ittifakın birliğinin önemini vurguladı ancak ardından İran'a karşı yürütülen askeri operasyonlarda Avrupalı ortakların daha fazla sorumluluk alması gerektiğini söyledi. Bakan, "Avrupa'nın güvenliği sadece ABD'nin omuzlarında olmamalı. NATO müttefikleri, küresel tehditlere karşı ortak bir duruş sergilemeli" dedi. Hegseth'in bu sözleri, özellikle Almanya ve Fransa başta olmak üzere bazı Avrupa ülkelerinin İran politikalarına yönelik rahatsızlığını yansıtıyor.
ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığı, Soğuk Savaş'tan bu yana sürekli bir tartışma konusu oldu. 2014'te Rusya'nın Kırım'ı ilhak etmesinin ardından ABD, Avrupa'daki varlığını artırmış, 2022'de Ukrayna savaşının başlamasıyla birlikte de bu sayı 100.000'i aşmıştı. Ancak Hegseth'in duyurduğu inceleme, bu varlığın yeniden değerlendirileceği anlamına geliyor. Uzmanlar, bu incelemenin Avrupa'daki üslerin kapatılmasına veya asker sayısının azaltılmasına yol açabileceğini belirtiyor.
İran savaşı ise ABD ile Avrupalı müttefikler arasındaki en önemli anlaşmazlık noktalarından biri. Avrupa Birliği ülkeleri, ABD'nin 2018'de İran nükleer anlaşmasından çekilmesini eleştirmiş ve Tahran'la diplomatik yolları korumaya çalışmıştı. Hegseth'in suçlamaları, Washington'ın müttefiklerden daha fazla askeri ve lojistik destek beklediğini gösteriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişmenin sadece Avrupa-ABD ilişkilerini değil, aynı zamanda küresel güvenlik dengelerini de etkilemesi bekleniyor. NATO'nun doğu kanadında Rusya'ya karşı bir caydırıcılık unsuru olarak görülen ABD varlığının azalması, Moskova'ya stratejik bir avantaj sağlayabilir. Öte yandan, ABD'nin Avrupa'daki asker sayısını azaltarak Hint-Pasifik bölgesine kaydırması da olası senaryolar arasında. Bu durum, Çin'in yükselişine karşı ABD'nin yeniden önceliklendirme stratejisiyle uyumlu görünüyor.
Hegseth'in açıklamaları, NATO içinde de tartışmalara yol açtı. Avrupalı diplomatlar, Washington'ın mevcut yük paylaşımını yetersiz bulduğunu, ancak birçok Avrupa ülkesinin savunma harcamalarını artırdığını hatırlatıyor. Almanya, geçtiğimiz yıl GSYİH'sının %2'sini savunmaya ayırma hedefini tuttururken, Fransa da benzer adımlar attı. Ancak Hegseth, bu artışların hala yetersiz olduğunu ima etti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığının yeniden değerlendirilmesi, Türkiye için dolaylı ancak önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, NATO'nun güney kanadında kritik bir üs potansiyeline sahiptir ve İncirlik Hava Üssü, ABD'nin Ortadoğu operasyonları için stratejik öneme sahiptir. Hegseth'in İran savaşı vurgusu, Türkiye'nin İran'la sınır komşusu olduğu ve enerji bağımlılığı bulunduğu bir ortamda dikkatle izlenmelidir. Ayrıca, ABD'nin Avrupa'dan kaynak kaydırması durumunda, Türkiye'nin NATO içindeki rolü artabilir; ancak Doğu Akdeniz ve Suriye'deki gerilimler göz önüne alındığında, bu durum bir fırsat kadar risk de taşımaktadır.
