İngiltere'nin köklü siyasi dergilerinden The Spectator, Bosna kasabalarında yaşayan Müslüman halka yönelik bir haberinde, tarihsel ayrımcılık ve ötekileştirme pratiklerini yeniden üreten bir üslupla gündeme geldi. Orta Doğu Gözlemevi'nde (Middle East Eye) yayımlanan analiz, derginin "Pride and Prejudice" (Gurur ve Önyargı) adlı yazısında Bosna'daki Müslüman toplumunu "öteki" olarak konumlandırdığını, bölgedeki etnik ve dini gerilimleri Batılı bir bakış açısıyla yeniden ürettiğini ortaya koyuyor. Bu durum, İslamofobinin sadece aşırı sağ hareketlerde değil, ana akım medyada da kökleşmiş bir anlatı haline geldiğinin yeni bir kanıtı olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin Arka Planı: Spectator Dergisi'nin Bosna Haberi
The Spectator'ın 10 Şubat 2024 tarihli sayısında yayımlanan makale, Bosna Hersek'in kuzeyindeki bazı kasabalarda yaşayan Boşnak Müslümanların günlük hayatını konu alıyordu. Makalede, Saraybosna'nın kuzeyindeki küçük bir kasabada Müslümanların kendi ayrı mahallelerinde yaşadığını, kadınların başörtüsü taktığını ve geleneksel değerlere bağlılığın, komşuları olan Sırp ve Hırvat topluluklarından kendilerini bilinçli olarak izole ettiğini öne sürüyordu. Yazar, bu gözlemlerden yola çıkarak Müslümanların "kutuplaşmayı derinleştirdiği" iddiasında bulunuyordu. Oysa Bosna Savaşı'ndan (1992-1995) çıkışın ardından ülkeyi yeniden inşa etme çabalarında Müslüman topluluklar, barışçıl bir arada yaşama kültürünün geliştirilmesinde önemli bir rol üstlendi. Orta Doğu Gözlemevi'nin analizi, Spectator makalesindeki bu tasvirin gerçekleri yansıtmaktan ziyade, Batı'da Müslümanlara yönelik derinleşen önyargıyı besleyen bir anlatı sunduğunu vurguluyor. Analiz, "Müslümanları homojen bir blok olarak gösteren, onların gündelik yaşam pratiklerini tehditkâr bir mercekle ele alan bu tür haberler, toplumsal ayrışmayı derinleştiriyor" ifadelerine yer veriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Medyanın İslamofobi Anlatısı
The Spectator'ın tutumu, yalnızca tek bir derginin sınırlarını aşan bir sorunun tezahürü olarak okunmalıdır. Avrupa genelinde özellikle son on yılda aşırı sağ partilerin yükselişiyle birlikte, ana akım medya kuruluşlarında İslam'a ve Müslümanlara yönelik dışlayıcı bir dilin normalleştirildiği gözlemleniyor. İngiltere'de yapılan araştırmalar, gazetelerde Müslümanlarla ilgili haberlerin şiddet, terör ve kültürel tehdit kavramları etrafında döndüğünü gösteriyor. Orta Doğu Gözlemevi'nin analizi, bu bağlamda Spectator'ın söz konusu makalesinin, Balkanlar'daki etnik ve dini çeşitliliği yansıtmaktan çok, Batı'nın "Müslüman öteki" korkusunu pekiştirdiğini savunuyor. Analiz, bu tür yayınların toplumsal ayrışmaya katkıda bulunduğunu, Müslüman topluluklara yönelik ayrımcı politikaların meşrulaştırılmasına zemin hazırladığını ifade ediyor. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi'nin raporları da medya organlarının nefret söylemine karşı daha duyarlı olması gerektiğini defalarca vurguladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
The Spectator'ın bu haberi, Türkiye'nin bölgesel ve küresel ölçekte İslamofobi ile mücadelesinde önemli bir gösterge niteliği taşıyor. Türkiye, uzun yıllardır Avrupa'da artan İslam karşıtlığına karşı hem ikili ilişkilerinde hem de uluslararası platformlarda aktif bir savunuculuk yürütüyor. Bu tür medya içerikleri, Türkiye'nin özellikle Avrupa ülkeleriyle ilişkilerinde gündeme getirdiği "İslamofobi endişesi"ni haklı çıkarır nitelikte. Ancak bu durum, Türkiye'nin Avrupa Birliği sürecinde ve NATO müttefikleriyle ilişkilerinde yeni gerilimler yaratma potansiyeli de taşıyor. Öte yandan, Türkiye'nin kendi medya düzeninde de benzer ayrıştırıcı dilden kaçınması ve toplumsal barışı güçlendiren bir yayıncılık anlayışını benimsemesi, bu tür küresel önyargılara karşı en etkili savunma olacaktır.
