Güney Afrika'da son haftalarda tırmanan yabancı düşmanlığı protestoları, ülkedeki yasadışı göçmenler için hayatı kabusa çevirdi. Yerel bir grubun, yasa dışı yollarla ülkede bulunanlara belirli bir süre içinde Güney Afrika'yı terk etmeleri yönünde tehditler savurmasının ardından başta Nijeryalı olmak üzere binlerce göçmen, can güvenlikleri nedeniyle sınır dışı edilmeyi beklemeden ülkeyi terk etmeye başladı. Görgü tanıkları, polisin olaylara müdahalede yetersiz kaldığını ve göçmenlerin adeta avlandığını belirtiyor.
Gelişmenin arka planı: Sistemik ayrımcılık ve ekonomik gerginlikler
Güney Afrika'da yabancı düşmanlığı yeni bir olgu değil; ancak son dönemde artan işsizlik, ekonomik durgunluk ve sosyal hizmetlerin yetersizliği gibi nedenlerle yerel halk, kıt kaynakları paylaşmak zorunda kaldıkları göçmenleri hedef tahtasına oturtuyor. Nijeryalılar başta olmak üzere Zimbabve, Somali ve diğer Afrika ülkelerinden gelen göçmenler, özellikle Johannesburg ve Durban gibi büyük şehirlerde yoğunlaşmış durumda. Yerel halk, göçmenleri işlerini çalmakla suçlarken, sosyal medyada örgütlenen gruplar şiddet çağrıları yapıyor. Geçtiğimiz hafta bir grup aktivist, yasadışı göçmenlere ülkeyi terk etmeleri için 72 saat süre tanıyan bir ültimatom yayınladı.
Nijerya Dışişleri Bakanlığı, vatandaşlarının güvenliğinden endişe duyduğunu belirterek Güney Afrika makamlarına acil önlem çağrısında bulundu. Nijerya'nın Pretorya Büyükelçiliği, etkilenen vatandaşlarına yardım sağlamak için kriz masası oluşturdu. Güney Afrika Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa, olayları kınayan bir açıklama yapmakla birlikte, henüz somut bir güvenlik önlemi alınmış değil. İnsan hakları örgütleri, hükümetin yabancı düşmanlığıyla mücadele etmek yerine göçmenleri suçlayan söylemler benimsediğini eleştiriyor.
Öte yandan, bu olaylar Güney Afrika'nın Afrika Birliği içindeki liderlik rolünü de zedeliyor. Kıtanın en sanayileşmiş ülkesi olarak bilinen Güney Afrika, birçok Afrikalı için cazip bir göç noktası olsa da, yerel halkın misafirperverliği giderek azalıyor. Uzmanlar, bu tür olayların kıtadaki iş birliğini ve entegrasyon çabalarını olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Yabancı düşmanlığının sınır aşan etkileri
Güney Afrika'daki yabancı düşmanlığı dalgası, yalnızca Nijerya ile değil, tüm Afrika ülkeleriyle ilişkileri gerginleştirme potansiyeli taşıyor. Benzer olaylar daha önce de yaşanmış, 2015 ve 2019'da büyük çaplı göçmen karşıtı şiddet olayları diplomatik krizlere yol açmıştı. Nijerya, o dönemde vatandaşlarını korumak için diplomatik misillemeler yapmış, hatta iki ülke arasındaki ticaret hacmi kısa süreli düşüş göstermişti. Şu anki olayların da benzer bir sarmala yol açmasından endişe ediliyor.
Küresel perspektiften bakıldığında, Güney Afrika'daki yabancı düşmanlığı, dünya genelinde artan popülizm ve göçmen karşıtlığıyla paralellik gösteriyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) ve Uluslararası Göç Örgütü (IOM), durumu yakından takip ettiklerini ve etkilenen göçmenlere insani yardım ulaştırmak için çalıştıklarını duyurdu. Özellikle COVID-19 sonrası ekonomik toparlanmanın yavaş olduğu ülkelerde, göçmenler kolay hedef haline geliyor. Güney Afrika örneği, ekonomik sıkıntıların etnik ve ulusal gerilimleri nasıl körükleyebileceğinin bir göstergesi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Afrika'daki yabancı düşmanlığı olayları doğrudan Türkiye'yi etkilemese de, Afrika kıtasındaki istikrarsızlıklar Türkiye'nin artan ticari ve diplomatik ilişkileri açısından önem taşımaktadır. Türkiye, son yıllarda Afrika'da nüfuzunu artırmakta, özellikle Sahra Altı Afrika'da yatırımlarını ve insani yardımlarını genişletmektedir. Güney Afrika'da yaşanacak uzun süreli bir kriz, Türkiye'nin bölgedeki ticaret ortakları ve yatırımları üzerinde dolaylı etkiler yaratabilir. Ayrıca, Türkiye'de de zaman zaman yabancı karşıtı söylemler yükseldiğinden, bu tür olaylar Türk kamuoyunda benzer duyguları tetikleyebilir. Bu nedenle Ankara'nın, olayları yakından izlemesi ve Afrika Birliği nezdinde yapıcı bir rol üstlenmesi stratejik önem taşımaktadır.
