Birleşmiş Milletler Yakın Doğu'daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) ve Barış Kurulu gibi insani yardım paradigmaları, Filistinliler için sürdürülebilir bir çözüm getirmekte başarısız olmuştur. UNRWA, kuruluşundan bu yana kronik finansman sorunlarıyla boğuşmakta ve devam eden Siyonist kolonyal genişleme karşısında etkisiz kalmaktadır. Barış Kurulu ise, kapsamlı bir barış planı sunmak yerine, İsrail'in güvenlik endişelerini önceliklendirerek Filistin haklarını göz ardı etmektedir.
Gelişmenin Arka Planı: UNRWA ve Barış Kurulu'nun Tarihsel Başarısızlıkları
UNRWA, 1948 Arap-İsrail Savaşı sonrası Filistinli mültecilere yardım amacıyla kurulmuştur. Ancak, ajansın geçici bir çözüm olarak tasarlanması, mültecilerin kalıcı bir statü kazanmasını engellemiştir. UNRWA, ABD ve diğer bağışçıların isteğine bağlı finansmanına bağımlı olduğu için, her yıl bütçe kesintileriyle karşı karşıya kalmaktadır. 2023'te ABD'nin finansmanı durdurması, ajansı daha da kırılgan hale getirmiştir. Aynı zamanda, UNRWA'nın yapısı, İsrail'in 1967'den bu yana işgal altındaki topraklarda yürüttüğü yerleşim faaliyetlerine yanıt vermek için dizayn edilmemiştir.
Barış Kurulu ise, 2021'de İsrail-Filistin çatışmasına barışçıl bir çözüm bulmak amacıyla kurulan bir sivil toplum girişimidir. Ancak kurul, İsrail'in güvenlik argümanlarını merkeze alan ve Filistinlilerin kendi kaderini tayin hakkını yeterince vurgulamayan bir yaklaşım benimsemiştir. Bu nedenle, Filistinli taraflar kurulu meşru bir muhatap olarak görmemiş ve girişim başarısız olmuştur.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İnsani Yardım Paradigmasının Krizleri
UNRWA ve Barış Kurulu'nun başarısızlığı, sadece Filistin-İsrail çatışmasına özgü değildir. Bu durum, uluslararası toplumun insani yardım paradigmasının genel bir krizini yansıtmaktadır. Yardım kuruluşları, çatışmaların temel nedenlerine (örneğin işgal, kolonyal genişleme, ekonomik eşitsizlik) müdahale etmek yerine, semptomları tedavi etmeye odaklanmaktadır. Bu da, krizlerin kronikleşmesine ve bağımlılık yaratmasına yol açmaktadır. Gazze özelinde, abluka altındaki bölgeye yapılan insani yardımlar, İsrail'in güvenlik kontrolleri nedeniyle sıklıkla engellenmekte ve ihtiyaç sahiplerine ulaşmamaktadır. Ayrıca, Batılı bağışçıların desteği, çoğu zaman İsrail'e yönelik siyasi baskıyı azaltmakta ve bir tür “insani kalkan” işlevi görmektedir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, UNRWA'nın en büyük bağışçılarından biri olarak ajansın reforme edilmesi yönünde baskı yapabilir. Ankara'nın desteğinin, Filistinlilerin kendi kaderini tayin hakkını merkeze alan ve İsrail'in işgal politikalarını eleştiren bir insani yardım anlayışına kaydırılması mümkündür. Ayrıca, Türkiye'nin İsrail ile ilişkilerini normalleştirme sürecinde, bu tür başarısız paradigmaların sorgulanması, Ankara'nın Filistin davasına olan bağlılığını korumasına yardımcı olabilir. Ancak Türkiye'nin, mevcut insani yardım sistemi içinde kalarak yapısal sorunları çözmesi zor görünmektedir.
