Fransa, Avrupa Birliği'nde (AB) bir ilke imza atarak 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya platformlarını kullanmasını yasaklayan bir yasayı kabul etti. Fransa Parlamentosu'nun her iki kanadında da onaylanan yasa, 1 Eylül 2023 itibarıyla yürürlüğe girecek. Yasa kapsamında, 15 yaşından küçüklerin ebeveyn izni olmadan sosyal medya hesabı açması yasaklanırken, mevcut hesapların da bu koşula uygun hale getirilmesi gerekiyor. Sosyal medya şirketleri, kullanıcıların yaşını doğrulamak için gerekli önlemleri almakla yükümlü olacak; aksi halde ağır para cezalarıyla karşı karşıya kalacak.
Yasanın Ayrıntıları ve Gerekçesi
Yasa, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un seçim vaatleri arasında yer alıyordu. Macron, çocukların dijital dünyada karşılaştığı siber zorbalık, bağımlılık ve kişisel verilerin kötüye kullanımı gibi risklere karşı harekete geçme sözü vermişti. Yasa, 18 yaş altındaki herkes için sosyal medya kullanımını kısıtlama amacı taşımıyor; yalnızca 15 yaş altı için ebeveyn izni zorunluluğu getiriyor. 15-17 yaş arasındaki gençler ise ebeveyn izni olmadan hesap açabilecek ancak şirketlerin bu yaş grubundaki kullanıcıların verilerini reklam amaçlı kullanması sınırlandırılacak.
Yasa tasarısı, Ulusal Meclis ve Senato'da yoğun tartışmalara yol açtı. Muhalefet partilerinden bazı milletvekilleri, yasanın ifade özgürlüğünü kısıtlayabileceğini ve uygulanmasının zor olduğunu savundu. Ancak iktidar partisi, çocukların korunmasının öncelikli olduğunu belirterek yasanın kabul edilmesini sağladı. Yasanın uygulanmasından sorumlu olan Dijital Düzenleme Kurumu (ARCOM), sosyal medya şirketlerine yaş doğrulama yöntemleri konusunda rehberlik edecek. Şirketler, yetersiz önlem almaları halinde küresel cirolarının yüzde 1'ine kadar para cezasına çarptırılabilecek.
AB Genelinde Yansımaları ve Küresel Boyut
Fransa'nın bu adımı, AB genelinde çocukların çevrimiçi korunmasına yönelik tartışmaları yeniden alevlendirdi. AB Komisyonu, Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında reşit olmayan kullanıcıların korunması için daha sıkı kurallar getirmeyi planlıyor. Fransa'nın yasası, DSA'nın ulusal düzeydeki bir öncülü olarak görülüyor. Almanya ve İtalya gibi ülkeler de benzer yasalar üzerinde çalışıyor. Ancak bazı uzmanlar, yasanın uygulanabilirliğini sorguluyor. Yaş doğrulama sistemlerinin mahremiyet endişelerine yol açabileceği ve çocukların VPN gibi araçlarla yasağı aşabileceği belirtiliyor.
Küresel ölçekte, Meta (Facebook, Instagram), TikTok ve YouTube gibi platformlar, Avrupa'da artan düzenlemelerle karşı karşıya. Şirketler, yaş doğrulama için biyometrik veri kullanımı gibi yöntemler geliştiriyor ancak bu yöntemler veri koruma yasalarıyla çelişebiliyor. Fransa'nın yasası, diğer ülkeler için bir model teşkil edebilir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde, çocukların dijital güvenliği konusunda benzer adımlar atılması bekleniyor. Bununla birlikte, yasanın ifade özgürlüğü ve dijital haklar üzerindeki etkisi, sivil toplum kuruluşları tarafından yakından izleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de çocukların sosyal medya kullanımına yönelik kısıtlamalar zaman zaman gündeme gelmiş ve 13 yaş altı için mevcut bir yasak bulunmakla birlikte uygulamada etkinlik tartışmalıdır. Fransa'nın bu adımı, AB üyeliği sürecindeki Türkiye için dijital düzenlemeler alanında bir referans noktası oluşturabilir. Ancak Türkiye'nin kendi dijital ekosistemi ve sosyal medya platformlarına yönelik düzenlemeleri, daha çok ulusal güvenlik ve iç siyaset odaklı olma eğilimindedir. Fransa modelinin birebir uygulanması yerine, Türkiye'nin kendi hukuki ve kültürel bağlamına uygun, çocukların dijital haklarını ve mahremiyetini koruyan bir yaklaşım geliştirmesi daha olasıdır.
