Fransa Ulusal Meclisi, 15 yaş altındaki çocukların ebeveyn izni olmadan sosyal medya platformlarına erişimini engelleyen yasa tasarısını kabul etti. Bu kararla birlikte Fransa, Avrupa Birliği (AB) ülkeleri arasında sosyal medyaya yaş sınırlaması getiren ilk ülke konumuna yükseldi. Yasa, TikTok, Instagram, Snapchat ve benzeri platformları kapsarken, çocukların dijital ortamda karşılaştıkları zararlı içerikler, siber zorbalık ve bağımlılık riskine karşı önlem almayı hedefliyor. Yasa kapsamında 15 yaş altındaki kullanıcıların hesap açabilmesi için ebeveyn onayı zorunlu hale getirilirken, platformların bu kurala uymaması halinde ağır para cezaları uygulanacak.
Yasanın arka planı ve detayları
Fransa'da kabul edilen yasa, özellikle son yıllarda artan çocuk mahremiyeti ihlalleri ve dijital bağımlılık vakalarının ardından gündeme geldi. Fransız hükümeti, yasa tasarısını hazırlarken Avrupa Birliği'nin Dijital Hizmetler Yasası (DSA) ve Genel Veri Koruma Yönetmeliği (GDPR) gibi düzenlemelerini temel aldı. Yasa, yalnızca yeni hesap açılışlarını değil, mevcut hesapları da kapsayacak şekilde tasarlandı. Platformlar, 15 yaş altı kullanıcıların hesaplarını askıya almakla yükümlü olacak; aksi takdirde şirketlere 50 bin avroya kadar para cezası kesilebilecek.
Yasanın bir diğer önemli maddesi ise çocukların sosyal medya platformları tarafından hedefli reklamlara maruz kalmasını engellemeyi amaçlıyor. 15 yaş altı kullanıcıların kişisel verilerinin reklam amaçlı kullanılması yasaklandı. Bu hüküm, özellikle veri madenciliği ve algoritmik reklamcılık faaliyetlerine sınırlama getiriyor. Fransa Dijital Dönüşüm Bakanı Jean-Noël Barrot, yasanın çocukları korumanın yanı sıra ebeveynlere de dijital araçlar konusunda daha fazla kontrol imkânı tanıdığını vurguladı.
Küresel boyut ve diğer ülkelerin yaklaşımı
Fransa'nın bu adımı, dünya genelinde çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin artan endişelerin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. ABD'de Utah ve Arkansas gibi eyaletler benzer yasalar çıkarırken, Avustralya'da da 16 yaş altına sosyal medya yasağı getirilmesi tartışılıyor. İngiltere'de ise 2023'te kabul edilen Online Safety Act ile çocukların zararlı içeriklerden korunması hedefleniyor. Ancak Fransa, yaş sınırlamasını doğrudan ulusal yasaya bağlayarak en katı düzenlemelerden birini hayata geçirmiş oldu.
Avrupa Komisyonu, Fransa'nın yasasını yakından takip ettiğini ve potansiyel olarak AB genelinde benzer bir düzenleme için örnek teşkil edebileceğini belirtti. Ancak bazı sivil toplum kuruluşları, yasanın uygulanabilirliği konusunda endişelerini dile getiriyor. Dijital haklar örgütü La Quadrature du Net, yasanın çocukların ifade özgürlüğünü kısıtlayabileceği ve platformları aşırı sansüre yönlendirebileceği uyarısında bulundu. Buna karşın hükümet, yasanın çocukların psikolojik ve fiziksel sağlığını korumayı amaçladığını ve ebeveyn onayı mekanizmasının bu dengeyi sağlayacağını savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, özellikle son yıllarda sosyal medya düzenlemeleri konusunda aktif bir ülke konumunda. 2020'de kabul edilen sosyal medya yasası ile platformlara temsilci bulundurma ve içerik kaldırma yükümlülüğü getirilmişti. Fransa'nın bu yeni adımı, Türkiye'de de benzer bir yaş sınırlaması düzenlemesinin gündeme gelmesine yol açabilir. Ancak Türkiye'nin AB üyesi olmaması, doğrudan bir yükümlülük doğurmamakla birlikte, uluslararası kamuoyunda çocuk koruma standartlarının yükselmesi Türkiye'yi de dolaylı olarak etkileyebilir. Özellikle Türk gençleri arasında yaygın kullanılan TikTok ve Instagram gibi platformların bu düzenlemelere uyum sağlaması, küresel şirket politikaları nedeniyle Türkiye'de de uygulamaların değişmesine neden olabilir. Ayrıca, AB'nin Dijital Hizmetler Yasası kapsamında Türkiye'de faaliyet gösteren platformların da belirli kurallara uyması bekleniyor. Bu gelişme, Türkiye'nin dijital çocuk güvenliği politikalarını gözden geçirmesi için bir fırsat olarak değerlendirilebilir.
