Fransa Ulusal Meclisi, 15 yaşından küçük çocukların ebeveyn izni olmadan sosyal medya platformlarını kullanmasını yasaklayan bir yasa tasarısını kabul etti. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un öncülük ettiği ve iktidardaki Rönesans partisi ile muhafazakâr Cumhuriyetçilerin destek verdiği düzenleme, çocukları dijital ortamda karşılaştıkları siber zorbalık, bağımlılık ve mahremiyet ihlallerinden korumayı hedefliyor. Macron, yasanın önümüzdeki yaz tatilinden önce yürürlüğe girmesini istediğini belirtti.
Yasanın detayları ve kapsamı
Yeni yasaya göre, 15 yaş altındaki kullanıcılar Facebook, Instagram, TikTok, Twitter ve Snapchat gibi platformlara kaydolmak için ebeveynlerinden açık rıza almak zorunda kalacak. Platformlar, kullanıcıların yaşını doğrulamakla yükümlü olacak; aksi takdirde şirketlere küresel cirolarının yüzde 1'ine kadar para cezası kesilebilecek. Ayrıca, 16 yaş altındaki ergenler, verilerinin reklam amaçlı kullanılmasına onay veremeyecek. Taslak, daha önce Fransa’da 2020’de yürürlüğe giren ve 18 yaş altına pornografi erişimini yaş doğrulamasına bağlayan düzenlemenin bir benzeri olarak görülüyor.
Yasa ayrıca, sosyal medya platformlarının küçük kullanıcılar için özel olarak tasarlanmış daha güvenli arayüzler sunmasını zorunlu kılıyor. Okul saatlerinde çocukların sosyal medyada geçirdiği sürenin sınırlandırılması için ailelere araçlar sağlanması da yasa kapsamında yer alıyor. Uzmanlar, düzenlemenin Fransa’da halihazırda tartışılan dijital demokrasi yasasının bir parçası olduğunu ve AB genelinde benzer adımların atılmasının önünü açabileceğini belirtiyor.
Küresel boyut ve benzer düzenlemeler
Fransa’nın bu adımı, çocukları çevrimiçi risklerden koruma konusunda dünyada artan bir eğilimin parçası. Avrupa Birliği, Dijital Hizmetler Yasası (DSA) ile platformlara küçük kullanıcıları koruma yükümlülüğü getirirken, Birleşik Krallık Çevrimiçi Güvenlik Yasası’nda da benzer hükümler bulunuyor. ABD’de ise federal düzeyde kapsamlı bir düzenleme bulunmamakla birlikte, eyaletler düzeyinde Utah ve Arkansas gibi eyaletler sosyal medyada yaş sınırlaması getirdi. Fransa’nın yasası, AB üyesi ülkeler arasında bu konuda en katı düzenlemelerden biri olarak öne çıkıyor.
Ancak düzenleme, ifade özgürlüğü ve dijital haklar konusunda tartışmalara neden oldu. Muhalefet partilerinin bazı üyeleri, yaş doğrulama sistemlerinin kullanıcı gizliliğini ihlal edebileceğini ve devletin denetimini artırabileceğini savunurken, teknoloji şirketleri uygulamanın teknik açıdan zor olduğunu ve maliyetli olacağını dile getiriyor. Yine de kamuoyu yoklamaları, Fransız halkının büyük çoğunluğunun çocukları sosyal medyada korumaya yönelik bu tür önlemleri desteklediğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fransa’nın bu düzenlemesi, Türkiye’de de kamuoyunda sıkça tartışılan çocukların dijital güvenliği konusunda önemli bir uluslararası adım olarak değerlendirilebilir. Türkiye’de halihazırda 5651 sayılı Kanun kapsamında sosyal medyaya yönelik düzenlemeler bulunsa da, yaş sınırlaması ve ebeveyn rızası gibi spesifik hükümler yer almıyor. Fransız yasası, benzer bir yasal çerçeve oluşturmayı düşünen Türk yasa koyucular için bir referans teşkil edebilir. Ayrıca, AB ile ilişkiler bağlamında, Türkiye’nin Dijital Hizmetler Yasası gibi AB müktesebatına uyum çalışmaları kapsamında bu tür düzenlemeleri gündeme alması beklenebilir. Ancak, ifade özgürlüğü ve sansür tartışmalarının yoğun olduğu Türkiye’de bu tür bir yasanın uygulanabilirliği ve toplumsal kabulü ayrı bir tartışma konusu.
