ABD Merkez Bankası'nın (Fed) pandemi döneminde izlediği genişlemeci para politikaları sonucu 7 trilyon dolara ulaşan bilançosu, yeni başkan adayı Kevin Warsh için ciddi bir sınav anlamına geliyor. Warsh, göreve gelmesi halinde tahvil alım programlarının küresel piyasalardaki etkilerini tersine çevirmeye çalışacak. Ancak uzmanlar, bu sürecin Fed'in bağımsızlığı ve piyasa istikrarı açısından önemli riskler barındırdığı görüşünde. Bilanço küçültme (quantitative tightening) olarak bilinen bu süreç, hem ABD ekonomisi hem de gelişen piyasalar için kritik bir dönüm noktası olabilir.
Bilanço Küçültme Sürecinin Arka Planı
Pandemi sonrası ekonomik toparlanmayı desteklemek amacıyla Fed, aylık 120 milyar dolarlık tahvil alımı yaparak piyasaya likidite sağladı. Bu politika sonucu bilanço 2022'de zirve yaptı. Ancak enflasyonun hızla yükselmesi, Fed'i faiz artırımlarının yanı sıra bilançoyu da küçültmeye yöneltti. Şu ana kadar bilançoda 1,5 trilyon dolarlık bir daralma sağlandı; ancak hedef olan 7 trilyon seviyesinden aşağı inmek, özellikle devlet tahvili piyasalarının derinliği ve bankacılık sistemindeki rezerv fazlası nedeniyle oldukça karmaşık.
Warsh'ın politikaları, eski Fed Başkanı Ben Bernanke'nin 'bilanço küçültme' deneyiminden farklılık gösterebilir. Bernanke döneminde yapılan niceliksel sıkılaştırma (QT), finansal koşulları sıkılaştırarak riskli varlıklardan çıkışı hızlandırmıştı. Warsh ise daha agresif bir yaklaşım benimsemesi beklenen isimlerden. Ancak bu, piyasalarda oynaklığı artırabilir ve küresel likidite koşullarını olumsuz etkileyebilir. Özellikle ABD'de artan bütçe açıkları ve borçlanma ihtiyacı, Hazine tahvili arzının artmasıyla birleşince, Fed'in alımları bırakması durumunda tahvil fiyatları üzerinde baskı oluşabilir.
Küresel Etkiler ve Gelişen Piyasalar
Fed'in bilanço küçültme adımları, küresel piyasalarda doğrudan etki yaratıyor. Doların güçlenmesi, gelişen ülkelerin para birimlerinde değer kaybına yol açarken, küresel faiz oranlarının yükselmesi borçlanma maliyetlerini artırıyor. Türkiye gibi gelişen ekonomiler, Fed'in attığı her adımı yakından takip ediyor. Özellikle TL'nin değer kaybı ve iç piyasadaki faiz yükü, bu tür dışsal şoklara karşı hassasiyeti artırıyor.
Uzmanlar, Warsh'ın bilanço küçültme sürecini hızlandırmasının, ABD'de uzun vadeli faizlerin yükselmesine ve borsada düzeltmeler yaşanmasına neden olabileceğini belirtiyor. Bu durum, gelişmiş ülkelerdeki merkez bankalarının da benzer adımlar atmasını tetikleyerek küresel likiditeyi daraltabilir. Ayrıca, jeopolitik gerilimler ve ticaret savaşları endişeleri, bilanço küçültmenin zamanlamasını daha da kritik hale getiriyor. Fed'in para politikasının bağımsızlığı, siyasi baskılara karşı ne kadar dayanıklı olduğu da merak konusu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fed'in bilanço küçültme süreci, Türkiye ekonomisi üzerinde önemli dışsal riskler barındırıyor. Doların güçlenmesi, TL'nin değer kaybını hızlandırabilir ve enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabilir. Bu durum, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) para politikası alanını daraltırken, sermaye çıkışlarına neden olarak finansal istikrarı tehdit edebilir. Enerji ithalatı bağımlılığı yüksek olan Türkiye için döviz kurundaki artış, cari açığı büyütebilir. Ayrıca, küresel faiz oranlarındaki yükseliş, Türkiye'nin tahvil piyasasındaki getiri beklentilerini etkileyerek yatırımcı güvenini sarsabilir. Ancak, yurt içinde uygulanan makro ihtiyati politikalar ve rezerv birikimi, bu etkilerin hafifletilmesinde önemli bir rol oynayabilir. Türkiye'nin, Fed'in adımlarına karşı kendi para politikasını bağımsız bir şekilde yönetme kabiliyeti, bu dönemde kritik önem taşıyor.
