Fas'ta 2023 yılında meydana gelen depremin üzerinden üç yıl geçmesine rağmen, binlerce depremzede hâlâ çadırlarda yaşıyor. Yetkililer binlerce evin yeniden inşa edildiğini açıklarken, bazı hayatta kalanlar devlet yardımı almadıklarını ve kendilerinin unutulduğunu belirtiyor. Depremin merkez üssü Atlas Dağları'nın güneybatısındaki El-Huz bölgesiydi ve 6.8 büyüklüğündeki sarsıntı 2.900'den fazla kişinin ölümüne, 5.600'den fazla kişinin yaralanmasına ve yüz binlerce binanın yıkılmasına neden oldu.
Yeniden İnşa Çabaları ve Gerçekler
Fas hükümeti, depremin ardından 120.000'den fazla konutun yeniden inşası için kapsamlı bir program başlattı. Resmi verilere göre, şu ana kadar 50.000'den fazla ev tamamlandı ve depremzedelere toplamda 12 milyar dirhem (yaklaşık 1,2 milyar dolar) yardım yapıldı. Ancak, özellikle kırsal bölgelerdeki bazı aileler, yardımlardan yeterince faydalanamadıklarını iddia ediyor. El-Huz'un dağlık köylerinde yaşayan depremzedeler, çadırlarda yaşam mücadelesi veriyor. Bir köylü, "Kimse bizi hatırlamadı. Devlet bize yardım etmedi, kendi imkânlarımızla yaşamaya çalışıyoruz." diyerek durumunu dile getiriyor.
Hükümet yetkilileri ise yeniden inşa sürecinin planlandığı gibi ilerlediğini ve yardımların dağıtımında şeffaflık sağlandığını savunuyor. Ancak, bağımsız gözlemciler ve sivil toplum kuruluşları, özellikle dağlık ve uzak bölgelerdeki altyapı sorunları nedeniyle yardımların ulaştırılmasında gecikmeler yaşandığını belirtiyor. Ayrıca, depremzedelerin bir kısmı, hasar tespit çalışmalarının adil yapılmadığını ve bazı evlerin "oturulamaz" raporu almasına rağmen yıkılmadığını, bu nedenle yeni ev yapımı için izin verilmediğini ifade ediyor.
Uluslararası Yardımlar ve Bölgesel Etkiler
Depremin hemen ardından Türkiye dahil birçok ülke arama kurtarma ekipleri ve insani yardım göndermişti. Türkiye, AFAD ve Kızılay aracılığıyla bölgeye çadır kentler kurmuş ve gıda, barınma malzemeleri sağlamıştı. Ancak üç yıl sonra, uluslararası yardımların büyük kısmı sona ermiş durumda ve Fas hükümeti yeniden inşa sürecini kendi kaynaklarıyla yürütmeye çalışıyor. Bu durum, ülkenin ekonomik zorluklarıyla birleşince, özellikle kırsal kesimde yaşayan depremzedeler için yaşam koşullarını daha da ağırlaştırıyor.
Fas, Kuzey Afrika'da stratejik bir konuma sahip ve deprem bölgesi olan Atlas Dağları, ülkenin turizm ve tarım faaliyetleri için önemli bir bölge. Depremin yol açtığı yıkım, bölgedeki ekonomik aktiviteleri de olumsuz etkiledi. Tarım arazileri zarar gördü, hayvancılıkla uğraşan aileler hayvanlarını kaybetti. Turizm tesisleri hasar gördü ve bölgeye gelen turist sayısında düşüş yaşandı. Bu da bölge halkının geçim kaynaklarını yitirmesine neden oldu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fas'daki deprem sonrası yeniden inşa sürecinin yavaş ilerlemesi ve yardımların adil dağıtılmaması, Türkiye için önemli dersler içeriyor. Türkiye, 2023 Kahramanmaraş depremlerinde benzer sorunlarla karşılaşmış ve hâlâ bazı bölgelerde konut sorunu devam etmektedir. Fas örneği, afet yönetiminde koordinasyonun, şeffaflığın ve yerel yönetimlerin güçlendirilmesinin kritik olduğunu gösteriyor. Ayrıca, Türkiye'nin deprem diplomasisi kapsamında Fas'a yaptığı yardımlar, iki ülke arasındaki ilişkileri güçlendirebilir. Ancak, yardımların sürdürülebilirliği ve denetimi, Türkiye'nin uluslararası alandaki itibarı için önem taşıyor.
