Uluslararası yaşam maliyeti kıyaslamaları, çoğu zaman şehirlerin mutlak fiyat seviyelerine odaklanır. Ancak AJLabs'ın yeni bir analizi, en düşük maliyetli görünen şehirlerin, yerel halkın satın alma gücü açısından en pahalı şehirler olabileceğini ortaya koyuyor. Analiz, dünya genelinde 50'den fazla şehirde asgari ücretli bir işçinin aylık maaşıyla kaç tane Big Mac alabileceğini hesapladı. Sonuçlar, Kahire gibi görünüşte ucuz şehirlerin bir işçiye sadece 22 hamburgerlik bir hayat sunarken, Tel Aviv gibi pahalı şehirlerin 200'den fazla hamburgerlik bir refah seviyesi sağladığını gösteriyor.
Gelişmenin arka planı: Big Mac endeksi ve satın alma gücü paritesi
Ekonomistlerin uzun yıllardır kullandığı Big Mac endeksi, farklı ülkelerdeki döviz kurlarının satın alma gücü paritesine ne kadar yakın olduğunu ölçer. AJLabs'ın bu analizi, endeksi bir adım ileri taşıyarak yerel asgari ücretlerle Big Mac alım gücünü karşılaştırıyor. Sonuçlar, nominal olarak ucuz olan şehirlerde bile düşük ücretlerin yaşamı zorlaştırdığını gösteriyor. Örneğin, Mısır'ın başkenti Kahire'de bir Big Mac yaklaşık 1.70 dolar iken, asgari ücret sadece 150 dolar civarında. Bu da bir işçinin tüm maaşını hamburgere harcasa ancak 22 tane alabileceği anlamına geliyor. Karşılaştırmayı daha dramatik hale getiren ise İsrail'in Tel Aviv kenti: Burada Big Mac 5.50 dolar, ancak asgari ücret 1.500 doların üzerinde, yani bir işçi 200'den fazla hamburger satın alabiliyor.
Listede Dubai, New York ve Zürih gibi şehirler de üst sıralarda yer alırken, Lagos, Nairobi ve Manila gibi şehirler en alt sıralarda. Analiz, sadece gıda fiyatlarını değil, aynı zamanda kira, ulaşım ve sağlık gibi temel harcamaları da hesaba kattığında tablonun daha da vahim hale geldiğini vurguluyor.
Bölgesel veya küresel boyut: Eşitsizliğin yeni haritası
Bu analiz, küresel eşitsizliğin farklı bir boyutunu ortaya koyuyor. Gelişmiş ülkelerde yüksek fiyatlar yüksek ücretlerle dengelenirken, gelişmekte olan ülkelerde düşük fiyatlar daha da düşük ücretlerle birleşince satın alma gücü çöküyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre, dünya nüfusunun yüzde 40'ı asgari ücretle çalışıyor ve bu işçilerin çoğu bu tür şehirlerde yaşıyor. Ekonomik durgunluk, yüksek enflasyon ve para birimi değer kayıpları, özellikle gelişmekte olan ekonomilerde bu uçurumu derinleştiriyor. Dünya Bankası, 2024 raporunda küresel yoksulluğun azaltılmasındaki yavaşlamaya dikkat çekerken, Big Mac endeksi gibi göstergeler bu eğilimin somut bir yansıması olarak öne çıkıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu analiz, Türkiye'deki yaşam maliyeti tartışmalarına doğrudan ışık tutuyor. Türkiye'de asgari ücretle çalışan bir kişi, benzer bir hesaplamayla 2024 yılında aylık maaşıyla yaklaşık 60-70 Big Mac alabiliyor. Bu rakam, Kahire'den (22) iyi, ancak Tel Aviv'den (200) çok düşük. Enflasyonun etkisiyle Türk lirasının değer kaybı, satın alma gücünü zayıflatıyor. Türkiye'nin bu karşılaştırmada orta sıralarda yer alması, dış politika açısından ise bölgesel rekabette elini zayıflatıyor. Yabancı yatırımcılar için düşük maliyetli bir üretim üssü olmanın avantajı, iç talebin daralmasıyla dengeleniyor. Dolayısıyla bu endeks, Türkiye'nin ekonomik istikrar ve büyüme hedeflerine ulaşması için yapısal reformların önemini bir kez daha hatırlatıyor.
