Venezuela Devlet Başkan Yardımcısı Delcy Rodriguez, ülkede yaşanan depremlerde çöken binaların yüzde 80'inin özel sektör tarafından geliştirildiğini açıklayarak, hükümetin kriz yönetimine yönelik artan kamuoyu tepkisine yanıt verdi. Rodriguez, devletin afet müdahale kapasitesini savunurken, yapı denetimindeki zafiyetlerin özel sektöre ait projelerde yoğunlaştığını ileri sürdü. Açıklama, sosyal medyada hızla yayılan ve hükümeti ihmalkârlıkla suçlayan paylaşımların ardından geldi.
Gelişmenin Arka Planı: Depremler ve Kamuoyu Tepkisi
Venezuela, son aylarda büyüklükleri 5.0 ile 6.5 arasında değişen bir dizi depremle sarsıldı. Özellikle başkent Caracas ve kuzey kıyı şeridinde yoğunlaşan sarsıntılar, yüzlerce binada hasara yol açtı. En büyük yıkım, 2023 Ağustos ayında meydana gelen 6.2 büyüklüğündeki depremde yaşanırken, resmî rakamlara göre en az 12 kişi hayatını kaybetti, 200'den fazla kişi yaralandı.
Afetin ardından hükümetin yavaş müdahalesi ve enkaz kaldırma çalışmalarındaki gecikmeler, sokak gösterilerine ve sosyal medyada sert eleştirilere neden oldu. Muhalefet liderleri, yıllardır süren ekonomik kriz nedeniyle bakımı ihmal edilen altyapının depremlere dayanıksız hale geldiğini savundu. Özellikle 2010’lardaki inşaat patlaması sırasında ruhsatsız veya denetimsiz yapılan binaların çöktüğü belirtiliyor.
Rodriguez, başkentte düzenlediği basın toplantısında, "Depremlerde yıkılan binaların yüzde 80'i özel inşaat şirketleri tarafından yapılmıştır. Devlet, kamu binalarında daha sıkı denetim uygulamaktadır" dedi. Ancak bu ifade, daha önce kamuoyuna yansıyan ve devlet hastaneleri ile okullarının da depremlerde hasar gördüğünü gösteren görüntülerle çelişiyor. Bağımsız mühendislik raporları, birçok kamu binasının da deprem yönetmeliklerine uygun olmadığını ortaya koyuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Benzer Örnekler ve Dersler
Venezuela’daki bu tartışma, gelişmekte olan ülkelerde sıkça rastlanan bir sorunu gündeme getiriyor: Hızlı kentleşme ve ekonomik kriz dönemlerinde yapı denetimlerinin yetersiz kalması. Haiti’nin 2010 depreminde yıkılan binaların büyük çoğunluğunun mühendislik hizmeti almamış olması, Venezuela’da da benzer bir tabloya işaret ediyor.
Öte yandan, hükümetin özel sektörü suçlaması, kriz yönetiminde sorumluluğu devretme stratejisi olarak değerlendirilebilir. Uluslararası Af Örgütü, Venezuela yönetimini afet hazırlık planlarını şeffaf bir şekilde paylaşmaya çağırdı. Bölgedeki diğer ülkeler, özellikle Şili ve Meksika, sıkı yapı denetimleri ve erken uyarı sistemleriyle deprem kayıplarını minimize ederken, Venezuela’nın bu alandaki eksiklikleri dikkat çekiyor.
Küresel ölçekte, iklim değişikliği ve artan nüfus yoğunluğu nedeniyle deprem gibi doğal afetlerin daha yıkıcı hale gelmesi bekleniyor. Dünya Bankası verilerine göre, gelişmekte olan ülkelerde afet yönetimine ayrılan bütçeler, Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’nın yalnızca yüzde 0.1’i seviyesinde. Venezuela’da ise petrol gelirlerindeki düşüşle birlikte bu oran daha da azalmış durumda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Venezuela’daki deprem sonrası yaşanan tartışmalar, Türkiye için önemli dersler barındırıyor. Türkiye, 2023 Kahramanmaraş depremlerinde yıkılan binaların büyük kısmının 1999 öncesi yapılar olduğunu ve denetim eksiklerinin afeti katladığını deneyimledi. Venezuela örneği, yapı denetim sistemlerinin sadece kamu değil, özel sektör projelerini de kapsayacak şekilde güçlendirilmesi gerektiğini hatırlatıyor. Ayrıca, afet sonrası kamuoyu yönetimi ve şeffaflık, hükümetlere olan güveni doğrudan etkiliyor. Türkiye’nin kentsel dönüşüm projeleri ve deprem sigortası sistemleri, benzer krizlere karşı koruma sağlarken, siyasi tartışmaların afet yönetimine gölge düşürmemesi kritik önemde.
