Yemen'de yıllardır süren iç savaş, elektrik şebekesini çökertirken ve akaryakıt fiyatlarını fırlatırken, ülkenin az sayıdaki zengin ailesi için elektrikli araç (EV) sahibi olmak, güneş enerjisi devriminin yeni bir aşaması haline geldi. Çinli EV markaları, bu yeni pazarı hedefleyerek Yemen'in varlıklı elitlerine yönelik satış kampanyaları başlattı. Climate Home News'in haberine göre, Yemen'de güneş paneli kullanımı hızla yaygınlaşırken, elektrikli araçlar da bu dönüşümün bir parçası olarak öne çıkıyor.
Güneş Enerjisi Patlaması ve Elektrikli Araçlara İlgi
Yemen, 2014'te başlayan iç savaş nedeniyle elektrik altyapısının büyük bölümünü kaybetti. Başkent Sana'a ve diğer büyük şehirlerde elektrik kesintileri günlük hayatın bir parçası haline geldi. Bu durum, halkı alternatif enerji kaynaklarına yöneltti. Güneş paneli ithalatı patlama yaptı; 2022'de Yemen, dünyanın en büyük güneş paneli ithalatçılarından biri haline geldi. Şimdi aynı dinamik, elektrikli araç pazarını da şekillendiriyor. Ülkede benzinin litresi 1 doları aşarken, güneş enerjisiyle şarj edilen bir EV'nin işletme maliyeti oldukça düşük kalıyor. Ancak bu dönüşümden yararlanan kesim, esas olarak ülkenin yüzde 1'lik zengin tabakası. Yemen'in ortanca geliri günlük 2 doların altında seyrederken, lüks EV fiyatları 30 bin dolardan başlıyor.
Çinli markalar, özellikle BYD, Nio ve Xpeng gibi üreticiler, Yemen pazarına girmek için distribütörlerle anlaşmalar yaptı. Bu markalar, uygun fiyatlı modelleri ve gelişmiş batarya teknolojileriyle öne çıkıyor. Yemen'de faaliyet gösteren bazı otomobil bayileri, Çinli EV'lerin bakım ve şarj altyapısını da kurmaya başladı. Ancak şarj istasyonları henüz yaygın değil; çoğu kullanıcı aracını evindeki güneş panelleriyle şarj ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Yemen'deki EV patlaması, savaş bölgelerinde bile yeşil dönüşümün mümkün olduğunu gösteriyor. Ancak bu dönüşümün sınıfsal bir boyutu var. Zenginler güneş enerjisi ve EV'lere yatırım yaparken, nüfusun büyük çoğunluğu hâlâ jeneratörlere ve pahalı fosil yakıtlara bağımlı. Çinli markaların bu pazara girmesi, Çin'in Orta Doğu'daki ekonomik nüfuzunu artırma stratejisinin bir parçası olarak görülüyor. Yemen'deki EV satışları henüz sembolik düzeyde olsa da, uzun vadede bu pazarın büyümesi bekleniyor. Özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi komşu ülkeler, Yemen'e yönelik yeniden imar planlarında yeşil enerjiye öncelik veriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Yemen'deki bu gelişme, Türkiye için hem bir fırsat hem de bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye, özellikle TOGG ve diğer yerli EV markalarıyla benzer bir süreçten geçiyor. Yemen pazarı, Türk EV üreticileri için de potansiyel bir ihracat hedefi olabilir. Ancak Çin'in bu pazara erken girmesi, Türk firmalarının rekabet gücünü zorlaştırabilir. Ayrıca, Yemen'deki krizin derinleşmesi, Türkiye'nin bölgedeki insani yardım ve yeniden ima çabalarını da etkileyebilir. Türkiye, Yemen'deki güneş enerjisi dönüşümünden ders çıkararak, benzer kriz bölgelerinde yeşil altyapı projelerine yatırım yapabilir. Öte yandan, Yemen'deki EV yatırımlarının uzun vadeli istikrarsızlık riskine karşı sigortalanması zor görünüyor.
