Bulgaristan'ın ortaçağ hükümdarı Çar Samuel'in naşı, başkent Sofya'da düzenlenen resmi bir törenle defnedildi. Naş, Bulgar savaş uçaklarıyla Yunanistan sınırından getirildi. Yunanistan ile on yıllardır süren müzakereler sonucunda varılan anlaşma kapsamında, Çar Samuel'in kemikleri dini eserlerin iadesi karşılığında Bulgaristan'a teslim edildi. Tören, Bulgaristan'ın ulusal kimliği ve Balkanlar'daki tarihi miras açısından büyük önem taşıyor.
Çar Samuel Kimdir ve Naşının İadesi Neden Önemli?
Çar Samuel, 976-1014 yılları arasında hüküm süren Birinci Bulgar İmparatorluğu'nun son büyük çarıdır. Bizans İmparatoru II. Basileios'a karşı verdiği mücadelelerle tanınır. 1014 yılında Klyuç Savaşı'nda ağır bir yenilgiye uğradıktan sonra, Bizans ordusu tarafından esir alınan 15.000 Bulgar askerinin gözleri kör edilerek Çar Samuel'e gönderildiği rivayet edilir. Bu olaydan kısa süre sonra, 6 Ekim 1014'te hayatını kaybetti. Naşı, yüzyıllar boyunca kayıp kaldı; 1969'da Yunanistan'ın kuzeyindeki Prespa Gölü yakınlarında bir kilisede bulundu. O günden bu yana kemikler, Yunanistan'ın Selanik kentindeki bir müzede muhafaza ediliyordu.
Bulgaristan, Çar Samuel'in naşının iadesi için 1990'lı yıllardan itibaren Yunanistan ile görüşmeler yürütüyordu. Ancak süreç, iki ülke arasındaki tarihi ve kültürel anlaşmazlıklar nedeniyle sık sık kesintiye uğradı. Son olarak, 2020 yılında Bulgaristan Başbakanı Boyko Borisov'un Yunanistan ziyareti sırasında konu tekrar gündeme geldi ve nihai anlaşma sağlandı. Anlaşmaya göre, Bulgaristan Yunanistan'a bir dizi dini eser iade edecek; karşılığında Çar Samuel'in kemikleri Bulgaristan'a verilecekti. İade edilen eserler arasında, Yunanistan'ın kuzeyindeki kiliselerden kaçırıldığı iddia edilen ikonalar ve el yazmaları bulunuyor.
Naşın taşınması işlemi, Bulgaristan Hava Kuvvetleri'ne ait MiG-29 savaş uçaklarıyla gerçekleştirildi. Kemikler, Yunanistan sınırındaki Kulata sınır kapısına getirildikten sonra askeri bir konvoyla Sofya'ya nakledildi. 22 Haziran 2021'de Sofya'daki Alexander Nevsky Katedrali'nde düzenlenen törende, Bulgar Ortodoks Kilisesi Patriği Neofit ve birçok üst düzey yetkili hazır bulundu. Törenin ardından naş, katedralin altındaki bir mahzene defnedildi. Bulgar yetkililer, Çar Samuel'in mezarının ulusal bir anıt haline geleceğini ve halkın ziyaretine açılacağını duyurdu.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Çar Samuel'in naşının iadesi, Bulgaristan-Yunanistan ilişkilerinde önemli bir normalleşme adımı olarak yorumlanıyor. İki ülke arasında uzun süredir devam eden Kuzey Makedonya'nın AB üyelik süreci ve tarihi miras konularındaki anlaşmazlıklar göz önüne alındığında, bu jest diplomatik bir açılım olarak değerlendiriliyor. Ayrıca, Balkanlar'da tarihi mirasın iadesi, bölgesel işbirliği ve uzlaşma açısından sembolik bir değer taşıyor.
Çar Samuel, sadece Bulgaristan için değil, Kuzey Makedonya ve Yunanistan'daki Slav toplulukları için de ortak bir tarihi figür. Bu nedenle naşın iadesi, Balkan ülkeleri arasında kültürel bağların güçlendirilmesine katkı sağlayabilir. Ancak Yunanistan'ın, iade edilen dini eserlerin kaynağı konusundaki tutumu, ileride yeni tartışmalara yol açabilir.
Uluslararası kamuoyu açısından bakıldığında, bu gelişme, kültürel mirasın korunması ve iadesi konusunda artan küresel duyarlılığın bir yansıması. UNESCO gibi kuruluşlar, tarihi eserlerin ait oldukları topraklara iadesini teşvik ediyor. Bulgaristan'ın bu konudaki başarısı, diğer ülkeler için emsal teşkil edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bulgaristan ile Yunanistan arasındaki bu tarihi uzlaşma, Türkiye'nin Balkan politikaları açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Balkanlar'da istikrar ve işbirliği, Türkiye'nin bölgesel çıkarlarına hizmet eder. Ayrıca, Türkiye'nin de benzer şekilde yurt dışına kaçırılmış tarihi eserlerin iadesi yönünde yürüttüğü çalışmalar bulunuyor. Bu gelişme, kültürel diplomasinin gücünü gösterirken, Türkiye'nin Yunanistan ile olan benzer müzakerelerinde — örneğin mübadele dönemine ait eserler veya azınlık vakıflarına ait mallar — nasıl bir yol izleyebileceğine dair fikir verebilir. Ancak doğrudan bir etkisi bulunmamaktadır.
