Britanya tarım sektörü, son yıllarda artan işgücü ihtiyacını Orta Asya ülkelerinden gelen işçilerle karşılıyor. Rusya'nın göçmenlere yönelik baskıları ve savaş sonrası oluşan istikrarsızlık, Orta Asyalı işçilerin batıya yönelmesine neden oldu. Bugün, Birleşik Krallık'ta verilen Mevsimlik Çalışan (Seasonal Worker) vizelerinin yaklaşık yüzde 80'i Özbekistan, Kırgızistan, Tacikistan, Kazakistan ve Türkmenistan vatandaşlarına ait. Bu oran, 2020'de yüzde 10'un altındaydı. Britanya hükümeti, tarım sektörünün ayakta kalması için bu işgücüne bağımlı hale gelmiş durumda.
Rusya'nın Göçmen Politikalarındaki Sert Dönüş
Orta Asya, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından bu yana Rusya için en önemli işgücü kaynağıydı. Milyonlarca Özbek, Tacik ve Kırgız, daha yüksek ücretler için Rusya'ya göç ediyordu. Ancak 2022'de Ukrayna savaşının başlamasıyla birlikte Rusya'daki göçmen politikaları sertleşti. Artan milliyetçi söylemler, polis baskıları ve rubledeki değer kaybı, Orta Asyalıları alternatif arayışlara itti. Özellikle Moskova ve Saint Petersburg'da yaşayan göçmenler, sık sık kimlik kontrollerine ve keyfi tutuklamalara maruz kalıyor.
Bu dönemde Britanya, tarım sektöründeki işgücü açığını kapatmak için Mevsimlik Çalışan vizesi programını genişletti. 2023'te 45 bin olan vize kotası, 2024'te 47 bine çıkarıldı. Başvuruların büyük kısmı Orta Asya'dan geliyor. Özellikle Özbekistan, Kırgızistan ve Kazakistan'dan binlerce genç, 6 aylık sürelerle Britanya'da çilek, marul ve elma toplamak için çalışıyor.
Ekonomik ve Sosyal Boyut: Göçmenler İçin Yeni Umut, Britanya İçin Çözüm
Britanya'da mevsimlik tarım işçiliği, Orta Asyalılar için önemli bir gelir kapısı haline geldi. Ortalama bir işçi, 6 ayda 10 bin ila 15 bin sterlin arasında kazanç elde ediyor. Bu miktar, kendi ülkelerinde yıllarca çalışarak kazanılamayacak bir rakam. Britanya hükümeti ise programı, Brexit sonrası Avrupalı işçilerin azalmasıyla oluşan boşluğu doldurmak için kritik görüyor. Tarım Bakanlığı verilerine göre, 2023'te meyve ve sebzelerin yüzde 40'ı Orta Asyalı işçiler tarafından toplandı.
Ancak programın eleştirilen yönleri de var. İnsan hakları örgütleri, işçilerin düşük ücretler, kötü barınma koşulları ve sınırlı sosyal haklarla karşılaştığını belirtiyor. Ayrıca, işçilerin sendikalaşma veya iş değiştirme imkanları kısıtlı. Britanya hükümeti denetimleri artırdığını söylese de, sorunların tamamen çözülmediği ifade ediliyor.
Bölgesel boyutta ise bu durum, Orta Asya ülkeleri için hem fırsat hem de risk oluşturuyor. Bir yandan işsizlik ve yoksullukla mücadelede önemli bir döviz girdisi sağlanırken, diğer yandan nitelikli işgücünün ülkeyi terk etmesi endişe yaratıyor. Özbekistan ve Kırgızistan hükümetleri, vatandaşlarını yurtdışında çalışmaya teşvik eden politikalar izliyor ancak bu durum uzun vadede demografik ve sosyal sorunlara yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Orta Asya ile olan bağlarını ve küresel işgücü piyasasındaki konumunu etkileyebilecek bir nitelik taşıyor. Türkiye, hem coğrafi yakınlık hem de kültürel bağlar nedeniyle Orta Asyalı göçmenler için doğal bir durak noktasıydı. Ancak Britanya'nın bu ülkelere yönelik vize programı, işgücü akışını Avrupa'ya kaydırabilir. Türkiye, özellikle tarım ve inşaat sektörlerinde işçi açığı çekerken, Orta Asya'dan gelen nitelikli işçilerin bir kısmını kaybedebilir. Diğer yandan, Rusya'nın göçmen politikalarındaki sertleşme, Orta Asyalıların Türkiye üzerinden batıya geçişini artırabilir. Bu durum, Türkiye'nin düzensiz göçle mücadele politikalarını zorlayabilir. Ayrıca, Türkiye'nin tarım sektöründe benzer bir mevsimlik işçi programı oluşturması, Orta Asya ile ekonomik işbirliğini derinleştirmek için bir fırsat olabilir.
