Birleşik Krallık hükümeti, Sudan'da neredeyse iki yıldır devam eden iç savaşı sona erdirme konusunda önemli bir koz elinde tutuyor. Londra, Sudan ordusu ile paramiliter Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) arasındaki çatışmalara doğrudan müdahil olmamakla birlikte, RSF'yi terör örgütü olarak tanımlayıp bu grubun lojistik hatlarını kesebilecek diplomatik ve yaptırım araçlarına sahip. Böyle bir adım, savaşın seyrini değiştirebilir ve sivil kayıpların önüne geçebilir.
Gelişmenin arka planı
Sudan'daki çatışma, Nisan 2023'te ordu komutanı General Abdülfettah el-Burhan ile RSF lideri General Muhammed Hamdan Dagalo (Hemedti) arasındaki iktidar mücadelesinin silahlı çatışmaya dönüşmesiyle başladı. Çatışmalar Hartum başta olmak üzere ülkenin büyük bölümüne yayıldı ve on binlerce kişinin ölümüne, milyonlarca insanın yerinden edilmesine yol açtı. RSF, sivillere yönelik sistematik saldırılar, etnik temizlik ve insan hakları ihlalleriyle suçlanıyor. Birleşmiş Milletler ve uluslararası insan hakları örgütleri, RSF'nin Darfur başta olmak üzere birçok bölgede savaş suçu işlediğini belgeledi. İngiliz hükümeti bugüne kadar RSF'yi terör listesine alma konusunda tereddüt etmişti ancak Parlamento'da artan baskı ve sivil toplum kuruluşlarının çağrıları, bu yönde adım atılmasını gündeme getirdi.
Birleşik Krallık'ın elindeki en büyük koz, RSF'ye silah ve lojistik destek sağlayan kanalları kesme potansiyeli. RSF, Birleşik Arap Emirlikleri üzerinden dolaylı olarak silah ve mühimmat tedarik ediyor. Londra'nın BAE üzerinde diplomatik baskı kurarak bu tedarik hatlarını durdurması mümkün. Ayrıca İngiltere'nin, RSF liderleri ve destekçilerine yönelik seyahat yasağı ve varlık dondurma gibi yaptırımları devreye sokması da grubun finansmanını zora sokacaktır. Ancak bu adımların etkili olabilmesi için uluslararası koordinasyon şart. ABD, Avrupa Birliği ve Suudi Arabistan gibi aktörlerle eşgüdümlü bir harekat gerekiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Sudan'daki çatışma yalnızca ülke sınırları içinde kalmıyor; bölgesel istikrarı tehdit ediyor. Komşu ülkeler Çad, Güney Sudan, Etiyopya ve Mısır, mülteci akınları ve çatışmaların sıçrama riskiyle karşı karşıya. Kızıldeniz'in güneyindeki stratejik konumu nedeniyle uluslararası deniz ticareti için kritik öneme sahip olan Sudan, aynı zamanda Nil Nehri'nin su kaynakları üzerinde de söz sahibi. Çatışmanın bölgesel güç dengelerine etkisi büyük. Mısır, Sudan ordusunu desteklerken; Birleşik Arap Emirlikleri'nin RSF'ye yakın durduğu iddia ediliyor. Bu, Körfez'deki nüfuz mücadelesinin bir yansıması olarak okunabilir. İngiltere'nin RSF'yi terör listesine alması, diplomatik olarak Sudan ordusunun elini güçlendirecek ancak aynı zamanda çatışmanın daha da tırmanması riskini de beraberinde getirecek. Barış için diyalog şart; ateşkes ve müzakerelerin yeniden başlaması için tarafların üzerinde ortak baskı kurulması gerekiyor.
Uluslararası toplum, şu ana kadar Sudan'daki insani krize yeterince yanıt veremedi. Birleşmiş Milletler, 2024 yılı için Sudan'a yönelik insani yardım çağrısında bulundu ancak gerekli fonun yalnızca yüzde 40'ı toplanabildi. Milyonlarca insan açlık, hastalık ve yerinden edilme tehdidiyle karşı karşıya. Bu koşullar altında İngiltere'nin kararlı bir adım atması, sadece savaşın durdurulmasına değil, aynı zamanda insani yardımların ulaştırılmasına da katkı sağlayabilir. Londra'nın ayrıca BM Güvenlik Konseyi'nde Sudan'a silah ambargosu konulması için girişimlerde bulunması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Sudan'daki iç savaşın sona ermesinde doğrudan bir aktör olmasa da, bölgesel istikrarın sağlanması Ankara'nın çıkarları açısından önem taşıyor. Sudan, Kızıldeniz'in güney girişinde stratejik bir konuma sahip; Türkiye'nin deniz ticareti ve enerji güvenliği için hayati bir bölge. Ayrıca Türkiye, Sudan ile tarihsel bağları ve Kızıldeniz'deki Suakin Adası'nın yönetimini üstlenmiş olması nedeniyle gelişmeleri yakından izliyor. Çatışmaların bölgeye sıçraması, Türkiye'nin Afrika Boynuzu ve Doğu Afrika'daki nüfuzunu olumsuz etkileyebilir. Dolayısıyla İngiltere'nin RSF'yi terör listesine alması ve lojistik hatları kesmesi gibi adımlar, bölgesel barışa katkı sağlarsa Türkiye'yi de olumlu etkileyecektir. Ankara, uluslararası çabalara destek vererek diyalog ve ateşkes çağrılarını sürdürmelidir.
