Brezilya'da Pazar günü yapılan başkanlık seçimlerinin ardından piyasalar, sonuç ne olursa olsun sert dalgalanmalara hazırlanıyor. Yatırımcılar, başa baş geçen seçim yarışının sonuç belirsizliği nedeniyle oy kullanma sürecinden önce güçlü bir pozisyon almakta zorlandı. Piyasa uzmanları, varlık fiyatlarının hızla uyum sağlayacağını ve özellikle döviz kuru, borsa ve tahvil faizlerinde önemli hareketlilik yaşanabileceğini öngörüyor.
Seçim Öncesi Piyasa Tutumu
Seçim kampanyası boyunca anketler, solcu eski Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ile sağcı mevcut Devlet Başkanı Jair Bolsonaro arasında kıyasıya bir yarışa işaret etti. İlk turda hiçbir adayın yüzde 50'yi geçememesi durumunda 30 Ekim'de ikinci tur yapılacak. Yatırımcılar, Lula'nın zaferi halinde genişleyici maliye politikaları ve sosyal harcamalarda artış beklentisiyle Brezilya realinin değer kaybedebileceğini, Bolsonaro'nun kazanması durumunda ise piyasa yanlısı politikaların devam edeceği umuduyla varlıkların değer kazanabileceğini düşünüyor.
Ancak anketlerin hata payı ve seçim sonuçlarının hemen belli olmaması ihtimali, trader'ların seçim öncesi büyük pozisyonlar almaktan kaçınmasına neden oldu. Bu da piyasa likiditesinin görece düşük kalmasına ve oynaklığın artmasına yol açtı. Sao Paulo borsası B3'te işlem gören hisse senetleri, seçim öncesi haftalarda dalgalı bir seyir izledi. Brezilya reali ise dolar karşısında yıl başından bu yana değer kazanmış olsa da son bir ayda kısmi geri çekilme yaşadı.
Uluslararası yatırım bankaları, müşterilerine seçim sonrası için çeşitli senaryolar sundu. Örneğin, Lula'nın zaferi ve Kongre'de solcu bir çoğunluk oluşması halinde mali disiplinden uzaklaşılacağı ve kamu borcunun artacağı endişesiyle tahvil faizlerinin yükselebileceği belirtiliyor. Bolsonaro'nun yeniden seçilmesi durumunda ise özelleştirmelerin hızlanabileceği ve vergi indirimlerinin gündeme gelebileceği, bunun da piyasaları olumlu etkileyebileceği ifade ediliyor. Her iki senaryoda da kısa vadeli oynaklığın yüksek olacağı konusunda görüş birliği var.
Küresel Piyasalar ve Emtia Fiyatları
Brezilya, dünyanın en büyük tarım ürünleri ihracatçılarından biri ve önemli bir emtia üreticisi. Seçim sonucu, soya fasulyesi, kahve, demir cevheri ve petrol gibi emtiaların fiyatlarını etkileyebilir. Özellikle Çin'in en büyük ticaret ortaklarından biri olan Brezilya'nın ekonomik politikaları, küresel emtia talebi açısından kritik önem taşıyor. Ayrıca, Brezilya Merkez Bankası'nın seçim sonrası faiz politikası da yakından izlenecek. Banka, enflasyonla mücadele kapsamında son aylarda agresif faiz artırımlarına gitmişti. Seçim sonucuna göre para politikasında bir değişiklik sinyali gelebilir.
Gelişmekte olan piyasalar genel olarak küresel risk iştahına duyarlı. Brezilya'da yaşanacak bir belirsizlik, Türkiye gibi diğer gelişmekte olan ülkelerin varlıklarını da dolaylı yoldan etkileyebilir. Son dönemde küresel çapta merkez bankalarının sıkılaştırıcı politikaları ve jeopolitik gerilimler nedeniyle gelişmekte olan ülke piyasaları zaten baskı altında. Brezilya seçimlerinin yaratacağı ek oynaklık, yatırımcıların risk algısını daha da bozabilir.
Öte yandan, seçim sonucunun Latin Amerika'nın siyasi dengeleri üzerinde de etkisi olacak. Bölgede sol dalganın güçlenmesi veya sağın tutunması, bölgesel ticaret anlaşmaları ve diplomatik ilişkilerde yeni bir dönemin habercisi olabilir. ABD ve Avrupa Birliği, Brezilya ile olan ilişkilerini seçim sonucuna göre yeniden şekillendirebilir. Özellikle iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında Amazon yağmur ormanlarının korunması konusunda iki adayın farklı yaklaşımları bulunuyor. Bu da küresel çevre politikaları açısından önemli.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Brezilya'daki seçim sonuçları, doğrudan Türkiye'yi etkileyecek bir gelişme olmasa da küresel ekonomi ve gelişmekte olan piyasalar üzerinden dolaylı etkileri olabilir. Türkiye ve Brezilya, benzer ekonomik kırılganlıklara sahip iki gelişmekte olan ülke. Brezilya'da artan oynaklık, yatırımcıların gelişmekte olan ülke varlıklarına yönelik risk iştahını azaltabilir ve Türkiye'ye yönelik sermaye akımlarını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, emtia fiyatlarındaki dalgalanmalar, Türkiye'nin ithalat maliyetlerini ve enflasyonunu dolaylı yoldan etkileyebilir. Türkiye'nin Brezilya ile ticaret hacmi sınırlı olsa da küresel piyasalardaki genel belirsizlik, TL üzerinde ek baskı yaratabilir. Bu nedenle Türk yatırımcıların ve politika yapıcıların Brezilya seçimlerini yakından izlemesinde fayda var.
