Çin'in Brezilya'dan soya fasulyesi ithalatı Haziran ayında yıllık bazda yüzde 13,7 artarak 12,08 milyon tona yükselirken, ABD'den yapılan ithalat yüzde 20,6 düşüşle 1,27 milyon tona geriledi. Bu veriler, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında varılan ticaret anlaşmasının öngördüğü alım hedeflerinin oldukça uzağında kalındığını gösteriyor. Çin Gümrük İdaresi tarafından yayımlanan rakamlar, Pekin'in tedarik zincirini çeşitlendirme stratejisi ve Brezilya'nın rekabetçi fiyatlandırması sayesinde Güney Amerika ülkesinin Çin'in en büyük soya tedarikçisi konumunu sağlamlaştırdığına işaret ediyor.
Anlaşmaya rağmen ABD'nin pazar payı daralıyor
Ocak 2020'de imzalanan Birinci Aşama Ticaret Anlaşması kapsamında Çin, 2020 ve 2021 yıllarında ABD'den 200 milyar dolar değerinde tarım ürünü, enerji ve mal ithal etmeyi taahhüt etmişti. Ancak Çin'in ABD'den soya alımları, taahhüt edilen seviyelerin oldukça altında seyrediyor. Analistler, Brezilya'nın daha düşük navlun maliyetleri ve uygun döviz kuru avantajıyla ABD'yi fiyat açısından geride bıraktığını belirtiyor. Ayrıca Çinli işleyiciler, Brezilya soya fasulyesinin daha yüksek protein oranına sahip olduğunu ve yem üretiminde daha verimli kullanıldığını ifade ediyor.
Öte yandan, ABD'deki siyasi gerginlikler ve Çin'in teknoloji şirketi Huawei'ye yönelik yaptırımlar, iki ülke arasındaki ticari ilişkileri olumsuz etkilemeye devam ediyor. Çin'in ABD'den soya ithalatı Haziran ayında bir önceki aya göre yüzde 40 düşerken, yılın ilk yarısında toplam ABD soya ithalatı yıllık bazda yüzde 8,5 azaldı. Bu durum, ABD'li çiftçiler için ciddi gelir kaybı anlamına geliyor ve Trump yönetiminin imzaladığı anlaşmanın etkisinin sınırlı kaldığını gösteriyor.
Küresel soya ticaretinde yeni dengeler
Brezilya'nın Çin pazarındaki hakimiyeti, küresel soya ticaretinde kalıcı bir değişime işaret ediyor 2020'nin ilk altı ayında Brezilya'dan yapılan toplam soya ihracatı, Çin'in toplam soya ithalatının yüzde 72'sini oluşturdu. Brezilya'nın bu yılki rekor hasadı ve Çin'in domuz yetiştiriciliğinde toparlanma çabaları, talebin önümüzdeki aylarda da güçlü kalacağına işaret ediyor. Çin, Afrika domuz vebası sonrası sürüleri yeniden inşa etmek için büyük miktarlarda soya küspesi ithal ediyor.
Bu gelişme, ABD'nin tarım ihracatı stratejisini yeniden gözden geçirmesine neden olabilir. ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre, 2019-2020 sezonunda ABD soya ihracatının Çin'e yaptığı sevkiyatlar, önceki sezona göre yüzde 15 düştü. Uzmanlar, ABD'li üreticilerin diğer pazarlara yönelmesi veya Çin'le yeni bir anlaşma arayışına girmesi gerektiğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, soya fasulyesinde büyük oranda dışa bağımlı bir ülke ve ithalatının önemli kısmını Brezilya ve ABD'den karşılıyor. Brezilya'nın Çin pazarında ABD'yi geride bırakması, küresel fiyatlamaları ve tedarik zincirlerini etkileyebilir. Türkiye'nin bu rekabetten faydalanarak daha uygun fiyatlarla soya temin etmesi mümkün; ancak ABD'ye alternatif bulma arayışı, tedarik güvenliği açısından riskleri de beraberinde getiriyor. Ayrıca Çin'in domuz üretimini artırma çabaları, soya küspesi talebini canlı tutarak fiyatların yüksek kalmasına neden olabilir. Türkiye'nin yem sanayi ve hayvancılık sektörü, bu küresel denge değişimlerine karşı arz çeşitliliğini ve stok yönetimini güçlendirmelidir.
