Azerbaycan ile Ermenistan arasında on yıllardır süren çatışmaların ardından gerçek anlamda bir barış süreci işliyor ve iki ülke ticaret bağlarını yeniden inşa ediyor. Ancak Azerbaycan, nihai bir anlaşmanın imzalanması için Ermenistan anayasasında değişiklik yapılmasında ısrarcı. Azerbaycan Cumhurbaşkanı Yardımcısı Hikmet Hacıyev, Reuters'a verdiği demeçte, "reel barış" ortamının sağlandığını ve geçtiğimiz haftalarda Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki ticaret hacminin arttığını belirtti. Hacıyev, özellikle sınır bölgelerinde ekonomik işbirliğinin canlandığını ve iki ülke arasındaki doğrudan ticaretin yeniden başladığını ifade etti. Ancak Bakü yönetimi, Ermenistan'ın yürürlükteki anayasasının, Karabağ'ın Azerbaycan toprağı olmadığı yönündeki imaları içerdiğini ve bunun değiştirilmesi gerektiğini savunuyor. Hacıyev, "Anayasada, Azerbaycan'ın toprak bütünlüğüne aykırı ifadeler var. Bunlar düzeltilmeden kalıcı barış mümkün değil" dedi.
Barış sürecinin arka planı
Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki çatışma, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Dağlık Karabağ bölgesi üzerinde 1990'larda başladı. 2020 yılında yaşanan 44 günlük savaş sonrasında Azerbaycan, işgal altındaki topraklarının büyük bir kısmını geri aldı. Geçtiğimiz yıl ise Azerbaycan, Karabağ'ın tamamında kontrolü sağladı. Bu gelişmeler, iki ülke arasında barış görüşmelerini hızlandırdı. Hacıyev'e göre, şu anda savaşın hemen ardından düşünülemeyecek bir seviyede işbirliği var. "Sınır geçişleri kolaylaştı, tırlar ve mallar geçiyor. Bu, birkaç yıl önce hayal bile edilemezdi" diye konuştu. Bakü, barış sürecinin sadece siyasi değil, ekonomik ve sosyal boyutlarını da önemsiyor. Bu kapsamda, sınırda ortak ekonomik projeler ve ulaşım bağlantılarının yeniden açılması gündemde.
Bölgesel ve küresel boyut
Azerbaycan-Ermenistan barışı, sadece Kafkasya için değil, aynı zamanda küresel enerji güvenliği ve ticaret yolları açısından da kritik öneme sahip. Bölge, Avrupa'ya enerji arzı için alternatif bir koridor olarak görülüyor. Azerbaycan, Hazar Denizi'ndeki doğalgazını Avrupa'ya taşıyan Güney Gaz Koridoru'nun kilit ülkesi. Barışın sağlanması, bu koridorun güvenliğini artıracak. Ayrıca, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi (BRI) kapsamında Orta Asya'yı Kafkaslar üzerinden Avrupa'ya bağlayacak Orta Koridor'un da istikrarına katkı sağlayacak. Rusya'nın bölgedeki etkisi, barış süreciyle birlikte azalırken, Avrupa Birliği ve ABD'nin arabuluculuk çabaları ön plana çıkıyor. Brüksel, taraflar arasında birkaç kez zirve düzenledi. Ancak Ermenistan anayasasındaki değişiklik meselesi, sürecin son aşamasındaki en büyük engel olarak duruyor. Erivan, anayasa değişikliğinin iç siyasette hassas bir konu olduğunu ve zaman alacağını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki barış, Türkiye için doğrudan bir dış politika başarısı olarak değerlendirilebilir. Ankara, Karabağ Savaşı'nda Azerbaycan'a verdiği askeri ve diplomatik destekle, bölgede dengeleri değiştirmişti. Şimdi ise Türkiye, barış sürecinin kalıcı hale gelmesi için arabulucu rolü üstleniyor. Özellikle Zengezur Koridoru'nun açılmasıyla Azerbaycan'ın Nahçıvan'a bağlanması, Türkiye'yi Orta Asya ve Hazar havzasına doğrudan bağlayacak bir ticaret yolu yaratabilir. Bu, Türkiye'nin enerji ve lojistik merkezi olma hedefi açısından stratejik bir fırsat. Ayrıca, Ermenistan ile normalleşme süreci de Türkiye'nin bölgesel istikrar inisiyatifine katkı sağlayabilir. Ancak anayasa değişikliği konusundaki ısrar, süreci yavaşlatabilir; Türkiye'nin bu noktada Azerbaycan'ı desteklemesi bekleniyor.
