Lübnan'ın güneyindeki Nabatieh kentinde, yaz güneşinin kavurucu sıcağında binlerce Şii Müslüman, takvimlerinin en kutsal günü olan Aşura'yı ritüel yürüyüşleriyle andı. Ancak bu yılki tören, geçen yıl İsrail ile Hizbullah arasında yaşanan çatışmaların ardından yerle bir olan kentin enkazı arasında gerçekleşti. Geleneksel olarak matem marşları ve ritmik dövünmelerle geçen Aşura, bu kez yıkım ve kaybın fiziksel yansımasıyla iç içe geçti. Göstericiler, Hz. Hüseyin'in 7. yüzyıldaki Kerbela Savaşı'nda şehit edilişini anarken, çevrelerindeki bombalanmış binalar da savaşın acı gerçekliğini hatırlattı.
Şiilerin En Kutsal Günü Aşure ve Kerbela'nın Anlamı
Şiilik inancında büyük bir yere sahip olan Aşure, Hz. Muhammed'in torunu Hz. Hüseyin'in Yezid'in ordusu tarafından şehit edilmesini anar. Bu gün, adaletsizliğe karşı direnişin ve fedakarlığın sembolü olarak kabul edilir. Nabatieh gibi Şii nüfusun yoğun olduğu kentlerde her yıl düzenlenen Aşure yürüyüşleri, hem dini bir vecibe hem de toplumsal kimliğin yeniden inşası anlamı taşır. Katılımcılar, genellikle siyah giysiler giyer, zincirlerle sırtlarını döver veya başlarına vurarak Hz. Hüseyin'in çektiği acıları sembolik olarak yeniden yaşar. Bu ritüeller, Şiiler için sadece bir yas değil, aynı zamanda toplumsal dayanışmanın ve direnişin de bir ifadesidir.
Ancak bu yılki Aşure, İsrail'in 2023 sonlarındaki hava saldırılarının Nabatieh'de yarattığı yıkımın gölgesinde kutlandı. Kentin tarihi çarşısı ve birçok sivil yapı bombalanmış, yüzlerce kişi hayatını kaybetmişti. Yetkililere göre, kentin büyük bir kısmı hâlâ harabe halinde. Aşure yürüyüşüne katılan bir görgü tanığı, "Geçen yıl aynı sokaklarda binlerce kişi vardı, şimdi enkaz arasında yürüyoruz. Hem Hz. Hüseyin'e hem de kaybettiklerimize ağlıyoruz" dedi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Hizbullah ve İsrail Gerilimi
Aşure'nin bu yıl Nabatieh'deki kutlanışı, bölgesel dinamikler açısından da kritik bir döneme denk geldi. İsrail ile Hizbullah arasında 2023 sonu ve 2024 başında yaşanan çatışmalar, taraflar arasındaki gerginliği en üst düzeye çıkarmış durumda. Ateşkes anlaşmasına rağmen, sınırda küçük çaplı çatışmalar devam ediyor ve Hizbullah'ın askeri kapasitesi İsrail için bir tehdit olarak görülüyor. Nabatieh, Hizbullah'ın güney Lübnan'daki kalesi olarak kabul ediliyor; bu nedenle Aşure törenleri aynı zamanda hareketin siyasi ve askeri gücünü sergileme fırsatına dönüşüyor.
Lübnan genelinde ise derin bir ekonomik kriz, siyasi istikrarsızlık ve devlet kurumlarının çöküşü yaşanıyor. Hizbullah, devlet içinde devlet gibi hareket ederek, kendi sosyal hizmet ağları ve askeri kanadıyla toplumun önemli bir kesimini kontrol ediyor. Aşure gibi dini törenler, hareketin tabanını mobilize etme ve meşruiyetini pekiştirme aracı olarak kullanılıyor. Bu durum, Lübnan'daki mezhep temelli siyasi yapıyı daha da derinleştiriyor ve ulusal birliği zayıflatıyor. Bölgesel olarak, İran'ın desteklediği Şi milis ağlarının bu tür etkinliklerdeki varlığı, İsrail ve Suudi Arabistan gibi Sünni aktörlerin kaygılarını artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Nabatieh'deki Aşure törenleri ve Lübnan'daki Şi nüfusun durumu, Türkiye'nin Ortadoğu politikası açısından dolaylı da olsa önem taşımaktadır. Türkiye, bölgede mezhep temelli kutuplaşmanın derinleşmesini istememekte, ancak fiili olarak Hizbullah'ın varlığı ve İran'ın etkisiyle karşı karşıyadır. Ayrıca, Türkiye'deki Alevi nüfus da benzer ritüeller gerçekleştirmekte olup, bu dini günler Türkiye'nin iç siyasetinde bazen gerginliklere yol açabilmektedir. Ankara, Lübnan'da istikrarın sağlanması ve insani krizin hafifletilmesi için uluslararası çabalara katkıda bulunmaktadır. Ancak Hizbullah'ın askeri gücü ve İran ile bağlantısı, Türkiye'nin bölgesel nüfuz alanıyla çakışabilmektedir. Bu nedenle, Türkiye'nin Lübnan'daki gelişmeleri yakından izlemesi ve mezhep çatışmalarını körüklemeyecek bir diplomatik dil benimsemesi stratejik önemdedir.
