Singapur merkezli ISEAS – Yusof Ishak Enstitüsü'nde görevli bir uzman, ASEAN'ın bölgesel taahhütleri pratik sonuçlara dönüştürüp dönüştüremeyeceğinin örgütün itibarını belirleyeceğini ifade etti. Uzman, Güneydoğu Asya'daki bölgesel belirsizliklerin ve çözülemeyen sorunların ASEAN'ın etkinliğini gölgelediğini vurguladı. Bu değerlendirme, ASEAN'ın kuruluşunun yıl dönümü etkinlikleri ve bölgesel zirveler öncesinde yapıldı.
ASEAN'ın Karşı Karşıya Olduğu Zorluklar
Güneydoğu Asya Uluslararası Birliği (ASEAN), 1967'de Bangkok Deklarasyonu ile kuruldu ve bölgesel işbirliği, ekonomik entegrasyon ve güvenlik diyalogu alanlarında önemli mesafe kat etti. Ancak son yıllarda, Myanmar'daki askeri darbe, Güney Çin Denizi'ndeki egemenlik anlaşmazlıkları ve büyük güçler arasındaki rekabet gibi meseleler örgütün etkinliğini sorgulatıyor. ISEAS uzmanı, ASEAN'ın kararlarını uygulamakta zorlandığını ve üye ülkeler arasındaki görüş ayrılıklarının ortak pozisyon belirlemeyi güçleştirdiğini belirtti.
Özellikle Myanmar krizi, ASEAN'ın Beş Maddeli Konsensüsü'nün hayata geçirilememesi, örgütün uluslararası alandaki itibarına zarar verdi. Uzman, "ASEAN'ın güvenilirliği, bölgesel taahhütleri pratik sonuçlara dönüştürme kapasitesine bağlı" diyerek, somut adımların eksikliğine dikkat çekti. Ayrıca, Güney Çin Denizi'nde Çin ile bazı üye ülkeler arasındaki gerilim, ASEAN'ın tarafsız arabuluculuk rolünü zorlaştırıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ASEAN, 10 üye ülkesiyle 650 milyonluk bir nüfusa ve 3 trilyon dolarlık bir ekonomik büyüklüğe sahip. Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık (RCEP) gibi anlaşmalarla ekonomik entegrasyonunu derinleştirmeye çalışsa da, siyasi ve güvenlik konularında etkinliği sınırlı kalıyor. ABD ve Çin arasındaki rekabet, ASEAN ülkelerini denge politikası izlemeye zorluyor; ancak bu denge, örgütün ortak bir ses çıkarmasını engelliyor.
Uzman, ASEAN'ın etkisinin azalmasının yalnızca bölgesel değil, küresel yansımaları olacağını vurguladı. Hint-Pasifik bölgesinde istikrarın sağlanması ve kurallara dayalı düzenin korunması açısından ASEAN'ın işlevselliği kritik. Örgütün zayıflaması, bölgede güç boşluğu yaratabilir ve büyük güçlerin daha agresif politikalar izlemesine yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ASEAN'ın etkinliğindeki azalma, Türkiye'nin Asya-Pasifik bölgesine yönelik açılım politikalarını dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, son yıllarda ASEAN ile sektörel diyalog ortaklığı geliştirmeye ve bölge ülkeleriyle ticari ilişkilerini güçlendirmeye çalışıyor. ASEAN'ın zayıflaması, bölgesel işbirliği mekanizmalarının etkisiz kalmasına ve Türkiye'nin bölgedeki ekonomik ve diplomatik girişimlerinin önündeki belirsizliğin artmasına neden olabilir. Ayrıca, Güneydoğu Asya'daki istikrarsızlık, küresel tedarik zincirleri ve enerji güvenliği üzerinden Türkiye'yi de etkileyebilir. Türkiye'nin, ASEAN ile ilişkilerini çeşitlendirerek ikili düzeyde işbirliğini derinleştirmesi ve bölgesel forumlarda daha aktif rol alması faydalı olacaktır.
