Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, Çin merkezli e-ticaret devi AliExpress'e, platformunda güvensiz oyuncak ve sahte kıyafetlerin satışına izin verdiği gerekçesiyle 550 milyon avro (yaklaşık 18 milyar Türk lirası) para cezası verdi. Bu, AB'nin bir e-ticaret platformuna uyguladığı en yüksek ceza olarak tarihe geçti. Karar, Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında alınan ilk büyük yaptırım olmasıyla da dikkat çekiyor.
Cezanın Gerekçeleri ve Yasal Dayanak
AB Komisyonu'na göre, AliExpress, tüketicileri potansiyel olarak tehlikeli ürünlerden korumak için yeterli önlemleri almadı. Platformda satılan oyuncakların büyük bir kısmının Avrupa güvenlik standartlarına uymadığı, parçalanma veya kimyasal madde içerme riski taşıdığı tespit edildi. Ayrıca, lüks markaların taklit edildiği binlerce sahte kıyafet ürününün de denetimsiz bir şekilde satışa sunulduğu belirtildi.
AB'nin 2022'de yürürlüğe giren Dijital Hizmetler Yasası, büyük çevrimiçi platformlara, yasadışı içerik ve ürünlerin yayılmasını önleme konusunda sıkı yükümlülükler getiriyor. AliExpress'in, kullanıcı şikayetlerine rağmen bu yükümlülükleri ihlal ettiği vurgulanıyor. Ceza, şirketin küresel cirosunun yaklaşık %1'ine denk geliyor, ancak AB'nin bu tür ihlallerde uygulayabileceği maksimum ceza şirketin yıllık cirosunun %6'sına kadar çıkabiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Dijital Ticarette Yeni Dönem
Bu karar, AB'nin dijital pazaryerlerine yönelik düzenleyici yaklaşımının sertleştiğini gösteriyor. AliExpress'in yanı sıra Amazon, eBay ve Temu gibi diğer büyük platformlar da benzer denetimlerle karşı karşıya. AB, tüketici güvenliğini ve fikri mülkiyet haklarını korumak amacıyla DSA kapsamında daha fazla yaptırım uygulamayı planlıyor.
Küresel ölçekte, Çin merkezli e-ticaret şirketleri üzerindeki baskı artıyor. ABD'nin de benzer bir yasa tasarısı üzerinde çalıştığı biliniyor. Uzmanlar, bu tür düzenlemelerin sınır ötesi e-ticaretin kurallarını yeniden şekillendirebileceğini belirtiyor. AliExpress ise karara itiraz edeceğini açıkladı ve tüketici koruması için gerekli adımları attığını savundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AliExpress, Türkiye'de de yoğun kullanılan bir platform. AB'nin bu cezası, Türkiye'deki e-ticaret düzenlemelerine de emsal teşkil edebilir. Türkiye'nin kendi Dijital Hizmetler Yasası çalışmaları devam ederken, benzer güvensiz ürün ve sahte mal satışları yerel tüketiciler için de risk oluşturuyor. Ayrıca, Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği'nin güncellenmesi sürecinde, dijital ticaret kurallarının uyumlaştırılması önemli bir başlık olarak öne çıkıyor. Bu karar, Türkiye'nin dijital pazaryerlerine yönelik denetimlerini artırması gerektiğine işaret ediyor.
