ABD ile Suudi Arabistan, sivil nükleer enerji alanında tarihi bir anlaşmaya imza attı. NPR'nin doğruladığı anlaşma, Washington'un Riyad'a nükleer teknoloji transferine ve Suudi Arabistan'ın uranyumu sivil amaçlarla zenginleştirmeye başlamasına olanak tanıyor. Anlaşma, iki ülke arasında aylardır süren müzakerelerin ardından geldi ve özellikle Ortadoğu'daki güç dengelerini etkilemesi bekleniyor.
Anlaşmanın arka planı ve içeriği
Anlaşma, ABD'nin Suudi Arabistan'a nükleer teknoloji ihraç etmesine ve Suudi Arabistan'ın uranyum zenginleştirme ve yeniden işleme tesisleri kurmasına kapı aralıyor. Suudi Arabistan, sivil nükleer programını 2030 yılına kadar 16 reaktörle genişletmeyi hedefliyor. Anlaşma, Suudi Arabistan'ın uranyumu yalnızca sivil amaçlarla kullanacağına dair garantiler içeriyor ancak bu, özellikle İran ve İsrail'in endişelerine yol açıyor. ABD daha önce Birleşik Arap Emirlikleri ile yaptığı anlaşmada uranyum zenginleştirme ve yeniden işleme hakkını vermemişti; Suudi Arabistan'a verilen bu hak, bölgede yeni bir nükleer yarışı tetikleyebilir.
Bölgesel ve küresel boyut
Anlaşma, Trump yönetimi döneminde başlayan 'İbrahim Anlaşmaları'nın bir parçası olarak görülüyor. ABD, Suudi Arabistan ile İsrail arasında normalleşme sağlamak için bu nükleer anlaşmayı bir araç olarak kullanıyor. Suudi Arabistan İsrail'i tanımayı kabul etmezse, anlaşma tehlikede olabilir. Öte yandan İran, kendi nükleer programını sürdürürken Suudi Arabistan'ın bu adımına şüpheyle yaklaşıyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), sıkı denetimlerin uygulanmasını şart koşuyor. Anlaşma, ABD'nin Çin ve Rusya'ya karşı Ortadoğu'daki nüfuz mücadelesinde de önemli bir hamle olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu anlaşma, Türkiye'nin enerji politikası ve bölgesel güvenliği açısından iki yönlü bir etkiye sahip. Türkiye, Akkuyu Nükleer Santrali'ni inşa ederken kendi nükleer teknoloji transferi ve uranyum tedariki konusunda Suudi Arabistan'a benzer bir esneklik talep edebilir. Ancak anlaşma, İran ve İsrail arasındaki nükleer gerilimleri tırmandırabilir; bu da Türkiye'nin sınırlarına yakın bir bölgede silahlanma yarışına dönüşme riski taşıyor. Türkiye, bir yandan kendi enerji bağımsızlığını artırırken diğer yandan nükleer silahların yayılmasını önleme çabaları arasında denge kurmak zorunda kalacak.
