ABD Senatosu'na sunulan yeni bir yasa tasarısı, Rusya'dan petrol satın alan Hindistan, Çin, Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri ve Endonezya'nın da aralarında bulunduğu beş ülkeye yönelik yüzde 100 gümrük vergisi uygulanmasını öngörüyor. Tasarı, Moskova'nın Ukrayna savaşını finanse etmek için kullandığı gelirleri kesmeyi amaçlayan batılı yaptırımlarını delmekle suçlanan ülkeleri hedef alıyor. Söz konusu ülkeler, savaşın başlamasından bu yana Rus ham petrolünün en büyük alıcıları arasında yer alıyor.
Yasanın detayları ve kapsamı
Senatörler tarafından hazırlanan tasarı, Rus enerji kaynaklarını ithal eden ülkelere karşı en sert ticari tedbirlerden birini içeriyor. Hedef ülkeler arasında yer alan Hindistan, Çin ve Türkiye, savaşın başlamasından bu yana Rus petrolünün varil başına indirimli fiyatlarla alımını artırdı. Bu ülkeler, batılı yaptırımlara rağmen Rusya'nın enerji gelirlerinin canlı kalmasına yardımcı oldukları gerekçesiyle eleştiriliyor. Tasarı, Avrupa ülkelerine yönelik bir istisna içeriyor. Buna göre, Rus doğal gazının toplam ihracatının yüzde 15'inden azını ithal eden ve bu ithalatı azaltmak için önemli adımlar atan Avrupa ülkeleri yeni vergilerden muaf tutulacak. ABD'li yasa koyucular, bu düzenlemeyle Avrupa'nın enerji bağımlılığını dikkate alırken, Asya ve diğer bölgelerdeki alıcılara baskı yapmayı hedefliyor.
Tasarının Haziran 2024 itibarıyla Senato'da komite aşamasında olduğu ve yasalaşması halinde başkan tarafından imzalanması gerektiği belirtiliyor. Ancak benzer girişimler daha önce Kongre'de tıkanmıştı. Örneğin, 2023 yılında Hindistan'a yönelik yaptırımları öngören bir başka tasarı da Senato'dan geçmemişti. Yine de bu tasarı, ABD'de Rusya'ya karşı sertlik yanlısı grupların artan etkisini gösteriyor.
Küresel enerji ticareti ve jeopolitik dengeler
Tasarının hayata geçmesi halinde küresel enerji ticareti önemli ölçüde etkilenebilir. Hindistan, Çin gibi büyük ithalatçılar alternatif kaynaklara yönelmek zorunda kalabilirken, Rusya'nın petrol gelirlerinde ciddi düşüşler bekleniyor. Özellikle Hindistan, Rus petrolünü büyük miktarlarda alarak rafine edip Avrupa'ya satan bir konumda. Yeni vergiler, bu ticaret akışını sekteye uğratabilir. Çin ise Rusya ile enerji işbirliğini derinleştirirken, ABD'nin bu hamlesi Pekin ile Washington arasındaki gerilimi tırmandırabilir. Tasarı, aynı zamanda ABD'nin müttefikleriyle olan ilişkilerini de test ediyor; zira Türkiye gibi NATO üyesi bir ülke de hedef alınıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Rusya'dan ithal ettiği petrol ve doğal gaz nedeniyle batılı yaptırımlar ile kendi enerji güvenliği arasında hassas bir denge kurmaya çalışıyor. ABD Senatosu'ndaki bu tasarı, Türkiye'nin Rus enerjisine bağımlılığını ve batı ile ilişkilerini yeniden gözden geçirmesine neden olabilir. Türkiye, Rus petrolünün önemli bir alıcısı olmasa da, doğal gaz alımları ve enerji ticaretindeki rolü nedeniyle yaptırımlardan etkilenebilir. Ayrıca, böyle bir vergi Türk ihracatını olumsuz etkileyebilir ve ABD ile ticari gerilimlere yol açabilir. Ankara'nın, Rusya ile enerji işbirliğini sürdürürken Washington'la da diplomatik kanalları açık tutması bekleniyor.
