Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın, Çin'in 2020 seçimlerinde Amerikalı seçmenlerin verilerini 'çaldığı' yönündeki iddiaları, iki ülke arasında Eylül ayında yapılması planlanan üst düzey zirveyi raydan çıkarmaya yetmeyecek gibi görünüyor. Trump, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada bu olayı 'tarihin en büyük seçim verisi ihlali' olarak nitelendirirken, diplomatik kaynaklar zirve hazırlıklarının planlandığı gibi devam ettiğini ve iki tarafın da diyalog kanallarını açık tutma konusunda istekli olduğunu vurguluyor.
Trump'ın iddiaları ve siyasi arka plan
Trump, kampanya sürecinde sık sık gündeme getirdiği bu iddiayı, 'Çin'in seçimlere müdahale ettiği' tezini güçlendirmek için kullanıyor. Eski başkan, özellikle sosyal medya platformlarında yaptığı paylaşımlarla, Çin'in Amerikan demokrasisini hedef aldığını öne sürüyor. Ancak ABD İstihbarat Topluluğu'nun 2021'de yayımladığı raporda, Çin'in seçimlere doğrudan müdahale ettiğine dair somut bir kanıt bulunamadığı belirtilmişti. Buna rağmen Trump'ın iddiaları, özellikle Cumhuriyetçi taban arasında yankı buluyor ve Çin karşıtı söylemleri körüklüyor.
Öte yandan, ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri ve Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüleri, zirve hazırlıklarının sürdüğünü ve iki ülke arasındaki diğer konuların (ticaret, iklim, teknoloji) ele alınacağını ifade ediyor. Uzmanlar, Trump'ın iddialarının daha çok iç siyasete yönelik bir hamle olduğunu ve uluslararası arenada ciddiye alınmadığını belirtiyor. Özellikle Biden yönetimi, Çin ile rekabeti yönetirken diyaloğu sürdürme politikasını benimsemiş durumda.
Zirvenin bölgesel ve küresel boyutu
Eylül zirvesi, ABD ve Çin arasında ticaret savaşlarından Güney Çin Denizi gerilimine, Tayvan meselesinden yapay zeka rekabetine kadar birçok kritik konunun ele alınacağı bir forum olacak. İki ülke arasındaki gerilim son yıllarda tırmanışa geçmiş olsa da, her iki taraf da tam bir kopuşun küresel istikrarı tehlikeye atacağının farkında. Zirvede, özellikle iklim değişikliğiyle mücadele ve ekonomik işbirliği konularında ilerleme kaydedilmesi bekleniyor.
Trump'ın iddialarının zirve gündemini doğrudan etkilemesi beklenmese de, ABD'deki siyasi atmosferin Çin ile ilişkileri zehirleme potansiyeli bulunuyor. Çinli yetkililer ise bu tür suçlamaları 'asılsız' ve 'provokatif' olarak nitelendirerek, karşılıklı güveni zedelediğini vurguluyor. Uzmanlar, zirve öncesinde tarafların birbirlerine karşı sert söylemlerden kaçınması gerektiğini, aksi takdirde somut sonuçlar almanın zorlaşacağını ifade ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin rekabeti, Türkiye'nin dış politikasında denge arayışını derinleştiren bir faktördür. Zirvenin başarısız olması, küresel ticarette belirsizliği artırarak Türkiye'nin ihracatını ve enerji maliyetlerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Çin ile olan ekonomik bağları (Koridor, turizm) ve ABD ile savunma işbirliği (F-35, S-400) göz önüne alındığında, iki ülke arasındaki gerilimin yumuşaması Ankara'nın çıkarınadır. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Batı ile Çin arasında sıkışan Türkiye, bu zirvenin sonuçlarını yakından takip etmektedir.
