ABD ve Kanada arasındaki savunma işbirliği, Washington’un 86 yıllık bir ortak kurulu tek taraflı olarak askıya almasıyla ciddi bir darbe aldı. Pentagon geçtiğimiz ay, Kanada ile ortak savunma politikalarını koordine eden Kanada-ABD Ortak Savunma Kurulu’nun (PJBD) faaliyetlerini durdurma kararı aldı. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, bu adımın Kanada’nın savunma harcamalarını NATO’nun belirlediği GSYİH’nin yüzde 2’si seviyesine çıkarmaması ve bazı savunma projelerinde yeterli işbirliği göstermemesi nedeniyle atıldığı belirtildi. Ancak uzmanlar, kararın iki ülke arasında giderek kötüleşen ilişkilerin bir yansıması olduğunu ve özellikle savunma sanayileri açısından endişe verici sonuçlar doğurabileceğini ifade ediyor.
Gelişmenin Arka Planı: 86 Yıllık Bir Ortaklığın Sonu mu?
Kanada-ABD Ortak Savunma Kurulu, 1940 yılında II. Dünya Savaşı sırasında Başkan Franklin D. Roosevelt ve Başbakan William Lyon Mackenzie King tarafından kurulmuştu. Bu kurul, iki ülke arasında askeri işbirliğini koordine etmek, kıta savunmasını planlamak ve ortak tehditlere karşı stratejiler geliştirmek amacıyla oluşturulmuştu. Soğuk Savaş boyunca aktif rol oynayan PJBD, NORAD (Kuzey Amerika Havacılık ve Uzay Savunma Komutanlığı) gibi diğer ortak yapıların da temelini oluşturmuştu. Ancak son yıllarda ABD, Kanada’yı savunma bütçesini artırmaya zorlarken, Ottawa’nın bu konuda yetersiz kalması gerilimi tırmandırdı. Pentagon’un kararı, sadece sembolik bir kurulu askıya almakla kalmayıp, aynı zamanda ortak askeri tatbikatların durdurulması, istihbarat paylaşımının sınırlandırılması ve yeni savunma anlaşmalarının imzalanmasının geciktirilmesi gibi somut sonuçlar doğuruyor.
Kanada hükümeti, kararı “hayal kırıklığı yaratıcı” olarak nitelendirirken, ABD’nin müttefiklerine karşı bu tür tek taraflı adımlar atmasının ittifak sistemini zayıflattığı uyarısında bulundu. Özellikle Kanada’nın kuzey bölgelerinin Arktik’te artan Rus ve Çin faaliyetlerine karşı savunmasız kaldığı bir dönemde bu kararın alınması, Ottawa’yı endişelendiriyor. Uzmanlar, ABD’nin bu hamlesinin, Kanada’yı NATO içinde daha fazla izole edebileceğini ve iki ülke arasındaki savunma tedarik zincirlerini olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İttifak Sisteminde Çatlak
ABD-Kanada savunma ilişkilerindeki bu gerilim, Kuzey Amerika güvenlik mimarisinde önemli bir çatlak oluşturuyor. NORAD gibi kritik bir ortak yapının işleyişi, PJBD’nin askıya alınmasından doğrudan etkilenmese de, siyasi atmosferin bozulması gelecekteki işbirliğini tehlikeye atıyor. Ayrıca, ABD’nin müttefiklerine karşı giderek daha fazla baskı ve koşullandırma politikası izlemesi, diğer NATO üyeleri arasında da rahatsızlık yaratıyor. Özellikle Avrupalı müttefikler, ABD’nin savunma harcamalarını artırmayan ülkelere karşı benzer yaptırımlar uygulayabileceği endişesi taşıyor. Bu durum, NATO’nun birliğini ve caydırıcılık kapasitesini zayıflatabilecek bir emsal teşkil edebilir. Öte yandan, Çin ve Rusya’nın Kuzey Kutbu’nda artan faaliyetleri, ABD ve Kanada’nın ortak savunma çabalarını daha da önemli hale getiriyor. İki ülkenin Arktik’teki askeri varlığının koordinasyonu, PJBD gibi mekanizmaların etkin işlemesine bağlı. Bu nedenle, kurulun askıya alınması, Arktik güvenliği açısından da risk oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Kanada savunma ittifakındaki bu pürüz, Türkiye açısından iki önemli mesaj içeriyor. İlk olarak, ABD’nin müttefiklerine karşı savunma harcamaları ve işbirliği konusunda daha katı bir tutum sergilemesi, Türkiye’nin NATO içindeki konumunu da etkileyebilir. İkinci olarak, bu gelişme, ittifak sistemlerinin kırılganlığını gösteriyor; Türkiye gibi çok yönlü dış politika izleyen ülkelerin, savunma sanayisinde yerli ve milli çözümlere öncelik vermesinin ne kadar doğru olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor. Ayrıca, ABD’nin bu tür tek taraflı kararları, Ankara’nın Washington ile ilişkilerinde daha temkinli olmasını ve alternatif savunma ortaklıkları arayışını teşvik edebilir. Küresel ölçekte ise, ittifak içi anlaşmazlıkların artması, Türkiye’nin Doğu Akdeniz, Suriye ve Karadeniz’deki güvenlik çıkarlarını doğrudan etkileyebilecek bir istikrarsızlık unsuru olarak değerlendirilebilir.
