Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, Amerika Birleşik Devletleri 2024 yılında fosil yakıt bazlı enerji santrali harcamalarında on yıllar sonra ilk kez Çin'i geçmeye hazırlanıyor. Bu dönüşümün temel nedeni, yapay zeka ve bulut bilişim altyapısının hızla büyümesiyle ortaya çıkan veri merkezlerinin devasa enerji ihtiyacını karşılamak için doğal gaz türbinlerine yapılan rekor yatırımlar. IEA'nın Dünya Enerji Yatırımı 2024 raporuna göre, ABD'nin bu yıl fosil yakıt santrallerine yaklaşık 65 milyar dolar harcaması beklenirken, Çin'in aynı alandaki yatırımının 60 milyar dolar civarında kalacağı öngörülüyor. Bu, ABD'nin son 20 yılda ilk kez bu kategoride Çin'in önüne geçmesi anlamına geliyor.
Veri merkezleri enerji talebini patlattı
IEA'ya göre küresel enerji yatırımları 2024 yılında ilk kez 3 trilyon doları aşacak. Bunun yaklaşık 2 trilyon doları temiz enerji teknolojilerine, 1 trilyon doları ise fosil yakıtlara ayrılacak. Ancak dikkat çekici olan, temiz enerji yatırımlarındaki artışa rağmen ABD'de doğal gaza olan talebin beklenmedik şekilde yükselmesi. Özellikle Virginia, Ohio ve Teksas gibi eyaletlerde veri merkezlerinin enerji tüketimi, yerel şebekeler üzerinde büyük baskı oluşturuyor. Goldman Sachs'ın bir analizine göre, ABD'de veri merkezlerinin elektrik tüketimi 2030 yılına kadar 2022 seviyelerine göre üç katına çıkabilir. Bu talep karşısında birçok enerji şirketi, yeni nükleer veya yenilenebilir enerji projelerinin devreye girmesinin yıllar alacağı gerekçesiyle doğal gaz türbinlerine yöneliyor.
Çin'de ise durum farklı. Ülke, kömür santrallerine yatırım yapmaya devam etmekle birlikte, toplam fosil yakıt harcamaları 2010'ların ortasından bu yana düşüş eğiliminde. Çin'in enerji yatırımlarında ağırlık, güneş ve rüzgar enerjisi ile nükleer santrallere kaymış durumda. 2023'te Çin, dünyadaki yeni güneş enerjisi kapasitesinin yüzde 60'ını ve rüzgar enerjisi kapasitesinin yüzde 50'sini kurdu. IEA verilerine göre Çin, temiz enerji yatırımlarında bugün 680 milyar dolar ile ABD'yi yaklaşık ikiye katlıyor.
Küresel enerji dengesi değişiyor
Bu gelişme, küresel enerji piyasalarında önemli bir değişimin habercisi. ABD'nin fosil yakıt yatırımlarında yeniden öne çıkması, ülkenin enerji bağımsızlığı hedefleriyle uyumlu görünüyor. Ancak çevre örgütleri, bu durumun iklim değişikliğiyle mücadele hedeflerine zarar vereceğini savunuyor. IEA İcra Direktörü Fatih Birol, yatırımlardaki artışa rağmen dünyanın hâlâ Paris İklim Anlaşması hedeflerine ulaşmaktan uzak olduğunu belirterek, "Temiz enerji yatırımları rekor kırıyor, ancak fosil yakıtlara yapılan harcamalar da hâlâ çok yüksek. Emisyon hedeflerine ulaşmak için çok daha hızlı hareket etmeliyiz" dedi. Öte yandan, ABD'deki bu yatırım patlaması, doğal gaz fiyatlarını da etkileyebilir. ABD, halihazırda dünyanın en büyük doğal gaz üreticisi konumunda ve yeni türbinlerin devreye girmesiyle birlikte LNG ihracat kapasitesinin daha da artması bekleniyor. Bu durum, Avrupa'nın Rus gazından kurtulma çabalarına katkı sağlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin fosil yakıt yatırımlarını artırması, Türkiye'nin enerji politikaları açısından dolaylı da olsa önemli sonuçlar doğurabilir. Öncelikle, ABD'nin doğal gaz üretimindeki artış, küresel gaz fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturabilir. Bu, doğal gaz ithalatında dışa bağımlı olan Türkiye için arz güvenliği ve maliyet avantajı sağlayabilir. Ayrıca, ABD'nin enerji talebindeki bu yeni talep kalemi (veri merkezleri), Türkiye'nin teknoloji ve dijital altyapı yatırımlarına yönelmesi açısından bir model teşkil edebilir. Öte yandan, fosil yakıt yatırımlarındaki bu artışın iklim hedefleriyle çelişmesi, Türkiye’nin yeşil dönüşüm planlarında uluslararası baskıları artırabilir. Türkiye, enerji portföyünde doğal gaza ağırlık vermeye devam ederken, yenilenebilir enerji kapasitesini de hızla artırma ihtiyacı duyacaktır.
