Avrupa Birliği, iklim hedefleri ile sanayi rekabetçiliği arasında giderek artan gerilimde dikkat çekici bir adım atarak karbon piyasası kurallarını gevşetiyor. Yeni yasa teklifine göre çelik üreticileri, kimya fabrikaları ve enerji santralleri, emisyonlarını 2040'lı yıllara kadar sürdürebilecek. Bu düzenleme, AB'nin 2050 yılına kadar karbon nötr olma hedefiyle çelişiyor gibi görünse de, blok, ağır sanayiyi koruma ve yeşil dönüşümü yavaşlatmama arasında hassas bir denge kurmaya çalışıyor.
Gelişmenin Arka Planı
AB'nin Emisyon Ticareti Sistemi (ETS), kirlilik için bir fiyat belirleyerek şirketleri emisyonlarını azaltmaya teşvik ediyor. Ancak son teklif, mevcut kuralların aksine, sektörlere daha uzun geçiş süreleri tanıyor. Özellikle çelik ve kimya gibi enerji yoğun sektörler, karbon maliyetlerinin uluslararası rakiplerine kıyasla daha yüksek olmasından şikayetçiydi. Bu nedenle Brüksel, sanayiyi korumak ve karbon kaçağını (üretimin AB dışına kaymasını) önlemek için bazı tavizler vermeyi uygun gördü.
Teklif, ücretsiz tahsisatların kademeli olarak azaltılmasını öngörüyor ancak bu azaltma takvimi, daha önce planlanandan çok daha yavaş işleyecek. Örneğin çelik sektörü, 2034 yılına kadar ücretsiz tahsisatların %100'ünü alırken, 2040'ta bu oran %50'ye düşecek. Bu durum, AB'nin 2030 iklim hedeflerine ulaşma kabiliyeti konusunda endişelere yol açıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
AB'nin bu adımı, küresel iklim çabalarında bir geri adım olarak yorumlanabilir. Zira AB, dünyanın en büyük üçüncü emisyon kaynağı ve iklim politikalarında öncü olarak görülüyor. Öte yandan, bu gevşeme, ABD ve Çin gibi diğer büyük ekonomilerin de benzer esneklikler talep etmesine yol açabilir. Çin'in karbon piyasası henüz emekleme aşamasındayken, ABD'nin federal düzeyde karbon fiyatlaması bulunmuyor. Bu nedenle AB'nin tavizi, küresel karbon fiyatlamasının geleceği açısından olumsuz bir sinyal olabilir.
Ancak AB, Sınırda Karbon Düzeltme Mekanizması (CBAM) ile ithalatçıları da karbon maliyetine dahil ederek rekabet eşitsizliğini gidermeyi hedefliyor. CBAM, 2026'da tam olarak yürürlüğe girdiğinde, AB pazarına ihracat yapan ülkeler için yeni bir maliyet unsuru oluşturacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AB'nin karbon piyasasını gevşetmesi, Türkiye için iki yönlü bir etki yaratabilir. Bir yandan, AB'nin sanayisini korumak için attığı bu adım, Türkiye'nin AB pazarına ihraç ettiği çelik, kimya gibi ürünlerde rekabet avantajını kısmen koruyabilir. Çünkü Türkiye henüz karbon fiyatlaması uygulamıyor ve AB'nin katı kuralları Türk ihracatçıları zorlayabilirdi. Öte yandan, AB'nin CBAM ile ithalatçılara da karbon maliyeti yükleyecek olması, Türkiye'nin bu mekanizmaya uyum sağlamak için kendi karbon piyasasını kurmasını veya emisyon yoğunluğunu azaltmasını gerektirecek. Türkiye'nin AB ile Gümrük Birliği'nin güncellenmesi müzakerelerinde, karbon fiyatlaması konusu kritik bir başlık olarak öne çıkıyor. Bu gelişme, Türkiye'nin yeşil dönüşüm politikalarını hızlandırması için bir fırsat penceresi sunarken, aynı zamanda AB'ye ihracatta yeni bir engel oluşturma riskini de barındırıyor.
