Avrupa Birliği (AB), Ermenistan'a yönelik Ukrayna modeli ticari imtiyaz paketini uzatma kararı aldı. Brüksel'in açıkladığı yeni düzenleme, AB pazarının Ermeni ihracatının yaklaşık yüzde 80'ine tek taraflı olarak açılmasını öngörüyor. Karar, 1 Ocak 2025'te yürürlüğe giren ve altı aylık bir dönemi kapsayan mevcut paketin süresinin dolmasının ardından geldi. Yeni paket, 2025 sonuna kadar geçerli olacak ve Ermenistan'ın Rusya'ya olan ticari bağımlılığını azaltmayı hedefliyor.
Anlaşmanın kapsamı ve arka planı
AB Komisyonu tarafından yapılan açıklamaya göre, paket kapsamında Ermenistan'dan ithal edilen birçok tarım ürünü, gıda maddesi ve hafif sanayi ürünü gümrük vergilerinden muaf tutulacak. Ayrıca bazı tekstil ve makine ürünleri için de kotalar kaldırılacak. Bu düzenleme, AB'nin 2022'de Ukrayna için başlattığı 'acil ticaret liberalleştirme' modeline benziyor. Brüksel, bu adımıyla Ermenistan'ın ekonomik çeşitliliğini artırmayı ve ülkeyi Rusya'nın etki alanından çıkarmayı amaçlıyor.
Ermenistan, Sovyet sonrası dönemde ekonomik olarak büyük ölçüde Rusya'ya bağımlıydı. Rusya, Ermenistan'ın en büyük ticaret ortağı konumunda ve ülke Avrasya Ekonomik Birliği üyesi. Ancak 2020'deki Dağlık Karabağ Savaşı'nın ardından Ermenistan'ın Batı'ya yönelme çabaları hız kazandı. AB, Ermenistan'la 2017'de imzaladığı Kapsamlı ve Gelişmiş Ortaklık Anlaşması (CEPA) çerçevesinde işbirliğini derinleştiriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu karar, Güney Kafkasya'da Rusya ile Batı arasındaki rekabetin yeni bir cephesi olarak değerlendiriliyor. Rusya, Ukrayna savaşı nedeniyle kendisine yönelik yaptırımların delinmesinden endişe ederken, AB'nin Ermenistan'a yönelik bu hamlesi Moskova'yı rahatsız edebilir. Öte yandan, AB'nin bu adımı, Ermenistan'ın Rusya'ya olan enerji bağımlılığını da azaltmayı hedefleyen daha geniş bir stratejinin parçası. Ermenistan, İran sınırında yer alan Meğri'de bir AB destekli serbest ticaret bölgesi kurmayı planlıyor.
Ancak paketin etkisi, Ermenistan'ın küçük ekonomisi ve coğrafi kısıtlamaları nedeniyle sınırlı kalabilir. Ülkenin denize kıyısı yok ve ana ticaret yolları Rusya veya İran üzerinden geçiyor. Ayrıca, Azerbaycan ile yaşanan gerginlikler ve Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'nin statüsü, bölgede ticaretin önünde engel oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ermenistan ile sınır kapılarını 1993'ten beri kapalı tutuyor ve iki ülke arasında diplomatik ilişki bulunmuyor. AB'nin Ermenistan'a yönelik ticari imtiyazları, Türkiye'nin Güney Kafkasya politikası açısından dolaylı etkiler yaratabilir. Ankara, Azerbaycan'la olan stratejik ortaklığı çerçevesinde Ermenistan'ın Batı'ya entegrasyonunu yakından izliyor. Öte yandan, Türkiye'nin Rusya ile olan karmaşık ilişkileri ve enerji alanındaki işbirliği, bölgede denge politikası izlemesini gerektiriyor. AB'nin bu hamlesi, Türkiye'nin Kafkasya'da arabulucu rolünü güçlendirebilir, ancak aynı zamanda Ankara'nın Bakü ile koordinasyonunu daha da önemli hale getiriyor.
