ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump'ın Federal Rezerv (Fed) Yönetim Kurulu üyesi Lisa Cook'u görevden alma kararını 5-4 oyla bloke etti. Pazartesi günü alınan karar, Trump yönetiminin bağımsız bir kurum olan Fed'in bağımsızlığına müdahale olarak yorumlandı. Karar, Yargıç John Roberts ve üç liberal yargıcın yanı sıra Muhafazakar Yargıç Amy Coney Barrett'ın oylarıyla alındı. Trump'ın Cook'u görevden alma girişimi, merkez bankasının bağımsızlığına yönelik siyasi bir saldırı olarak görülmüştü.
Gelişmenin Arka Planı
Lisa Cook, Michigan State Üniversitesi'nde ekonomi profesörü olarak görev yaparken 2022 yılında Başkan Joe Biden tarafından Fed Yönetim Kurulu'na atanmıştı. Cook, Fed'in para politikası kararlarında etkili bir isim olarak biliniyor. Trump'ın Ocak 2025'te göreve başlamasının ardından, yönetim Fed'in bağımsızlığını zayıflatma çabaları kapsamında Cook'u görevden almak istemişti. Trump, Cook'un para politikası görüşlerine katılmadığını ve Fed'in faiz oranlarını düşürmesi gerektiğini savunuyordu. Ancak Cook'un görevden alınması, yasa ve emsaller açısından tartışmalıydı. Fed üyeleri, 'ancak haklı bir nedenle' görevden alınabiliyor; Trump'ın gerekçesi ise siyasi farklılıklar olarak değerlendiriliyordu.
Yüksek Mahkeme kararı, Trump'ın Fed üzerindeki siyasi baskısını geçici olarak durdurdu. Ancak hukukçular, davanın nihai olarak sonuçlanmasının aylar alabileceğini belirtiyor. Karar, Trump'ın diğer bağımsız kurumlara yönelik müdahalelerini de etkileyebilir. Trump daha önce Federal Ticaret Komisyonu (FTC) ve Çevre Koruma Ajansı (EPA) gibi kurumların başkanlarını da görevden almaya çalışmıştı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu karar, yalnızca ABD iç siyasetini değil, küresel finans piyasalarını da yakından ilgilendiriyor. Fed'in bağımsızlığı, dünya genelinde güvenilirliğinin temel taşı. Trump'ın müdahalesi, doların rezerv para statüsünü ve ABD'nin ekonomik istikrarını sorgulatabilirdi. Kararın ardından dolar endeksi hafif gerilerken, ABD tahvil faizleri sabit kaldı. Küresel yatırımcılar, Fed'in bağımsızlığının korunmasını olumlu karşıladı. Ancak Trump'ın bu konuda geri adım atmayacağı ve alternatif yollar arayacağı tahmin ediliyor. Örneğin, yeni Fed üyeleri atayarak kurul içinde çoğunluk sağlamaya çalışabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Fed'in bağımsızlığı ve para politikası, Türkiye gibi gelişmekte olan ekonomiler için kritik önem taşıyor. Trump'ın Fed üzerinde baskı kurması, ABD faiz oranlarının düşmesine yol açabilir ki bu da Türk lirası üzerindeki baskıyı hafifletebilir. Ancak diğer yandan, Fed'in kredibilitesinin zedelenmesi küresel risk iştahını azaltarak Türkiye gibi ülkelerden sermaye çıkışına neden olabilir. Mahkemenin bu kararı, kısa vadede piyasalarda istikrar sağlasa da siyasi belirsizlik devam ediyor. Türkiye, Fed politikalarına bağımlılığını azaltmak için yerel para birimiyle ticaret ve alternatif finansal mekanizmalar geliştirmeye devam etmelidir.
